Arab tilshunosligida ma’no, tuzilma va bayon nazariyasining shakllanishi Sakkokiy qarashlari asosida tahlil
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18028527Ключевые слова:
Sakkokiy; Miftaḥ al-ʿUlum; arab balog‘ati; bayon ilmi; ma’oni ilmi; badi‘ ilmi; semantika; grammatika; funksional sintaksis; ishtiqoq; arab tilshunosligi; klassik nahv.Аннотация
Ushbu maqolada arab tilshunosligi va balog‘at ilmidagi muhim nazariy masalalar, xususan, ma’no va
grammatik tuzilma o‘rtasidagi munosabat, morfologik o‘zgarishlarning nazariy asoslari hamda al-Sakkokiyning “Miftaḥ
al-ʿUlum” asarida bayon vositalarining talqini ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqot doirasida tarjima qilingan manbalar
asosida arab grammatikasi taraqqiyoti, ma’no kategoriyasining nutqning to‘g‘riligi va fasohatni ta’minlashdagi o‘rni, shuningdek,
Sakkokiy qarashlari bilan zamonaviy funksional nahv (Ahmad Mutavakkil) o‘rtasidagi nazariy tafovutlar yoritiladi.
Manbalar tahlili klassik nahv olimlari ma’noni grammatik tuzilmaning muhim tarkibiy unsuri sifatida baholaganini ko‘rsatadi;
bu yondashuv Mahdiy Maxzumiy va Nuhad Musa kabi zamonaviy tadqiqotchilar tomonidan ham davom ettirilgan.
Maqolada Sakkokiyning so‘zning asl shakli, ildiz harflari va ularning belgilanishi orqali ishtiqoq qonuniyatlarini asoslab
berishi hamda uning bayon, ma’oni va badi‘ ilmlariga qo‘shgan hissasi ilmiy jihatdan izchil yoritiladi
Библиографические ссылки
1. Ibrohim Anis. Min asrār al-lug‘a. – Misr: Maktabat al-Anjlu al-Miṣriyya, 1987.
2. Ibrohim Mustafa. Iḥyā’ an-naḥw. – Misr: Dār al-Kitāb al-Islāmiy, 1992.
3. Ibn ‘Asfur al-Ishbiliy. Sharḥ jumal az-Zajjājiy. – Livan: ‘Ālam al-Kutub, 1419–1999.
4. Abu Barakāt al-Anbariy. Al-Inṣāf fī masā’il al-xilāf bayna an-naḥwiyyīn al-Baṣriyyīn. 4-nashr. – Bayrut: Dār Iḥyā’ at-Turāṯ
al-‘Arabiy, 1380–1961.
5. Abulqosim ‘Abdurraḥmon ibn Isḥāq az-Zajjājiy. Kitāb al-jumal fī an-naḥw. – Bayrut: Mu’assasat ar-Risāla, 1417–1996.
6. Abu Bakr ‘Abdulqohir al-Jurjāniy. Dalā’il al-i‘jāz fī ‘ilm al-ma‘ānī. – Misr: Dār al-Yaqīn li an-Nashr va at-Tavzī‘, 1422–
2001.
7. Abu Bakr Muḥammad ibn Sahl ibn as-Sarrāj al-Bag‘dādiy. Al-Uṣūl fī an-naḥw. – Bayrut: Mu’assasat ar-Risāla, 1417–
1996.
8. ‘Abdulḥusayn Fatiy. [Asar nomi]. – (agar mavjud bo‘lsa, nashr ma’lumotlari aniqlashtirilishi tavsiya etiladi).
9. Aḥmad al-Mutavakkil. Al-Waẓā’if at-tadāwuliyya fī al-lug‘a al-‘Arabiyya. – Ad-Dār al-Bayḍā’: Dār aṯ-Ṯaqāfa, 1985.
10. Aḥmad al-Mutavakkil. Dirāsāt fī naḥw al-lug‘a al-‘Arabiyya al-waẓīfiy. – Ad-Dār al-Bayḍā’: Dār aṯ-Ṯaqāfa, 1986.
11. Aḥmad Mu’min. Min al-binyati al-ḥamliyya ilā al-binya al-murakkaba. – Jazoir: Dīwān al-Maṭbū‘āt al-Jāmi‘iyya, Bin
‘Aknūn, 2002.
12. Idris Maqbul. Min qaḍāyā ar-rābiṭ fī al-lug‘a al-‘Arabiyya. – Urdun: ‘Ālam al-Kutub al-Ḥadīth, 2006.
13. Isma‘il Basha al-Bag‘dādiy. Qaḍāyā mu‘jamiyya: al-maḥmūlāt al-fi‘liyya al-mushtaqqa fī al-lug‘a al-‘Arabiyya. – Bayrut:
Dār al-Kutub al-‘Ilmiyya, 1413–1993.
14. Bahā’ ad-Dīn as-Sibkiy. Al-jumla al-murakkaba fī al-lug‘a al-‘Arabiyya. – Bayrut, 1423–2003.
15. Tamām Ḥassān. Al-Lisāniyyāt al-waẓīfiyya. – Bayrut: ‘Ālam al-Kutub, 1420–2000.
16. Tamām Ḥassān. Muqāraba waẓīfiyya li ba‘ḍ qaḍāyā at-tarkīb fī al-lug‘a al-‘Arabiyya. – Misr: Al-Hay’a al-Miṣriyya
al-‘Āmma li al-Kitāb, 2007.
17. Tawfīq Qarīra. Qaḍāyā al-lug‘a al-‘Arabiyya fī al-lisāniyyāt al-waẓīfiyya. – Tunis: Dār Muḥammad ‘Alī li an-Nashr, 2003.
18. Jurjiy Zaydān. Al-waẓīfa bayna al-kulliyya wa an-namūḏajiyya. Taḥqīq: Ibrohim Ṣaḥrāwiy. – Jazoir: Muwāfiq li ash-
Sharq, Ar-Raqāya, 2001.
19. Ḥāji Xalīfa. Al-manhā al-waẓīfiy fī al-fikr al-lug‘awiy al-‘Arabiy. – Bayrut: Dār al-Fikr, 1623.
20. Xalīfa al-Ḥamdāniy. Al-usus al-ibistīmūlūjiyya wa at-tadāwuliyya li an-naẓar an-naḥwiy ‘inda Sībawayh. – Urdun: Dār
Usāma li an-Nashr va at-Tavzī‘, 2008.
Загрузки
Опубликован
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2025 MAKTABGACHA VA MAKTAB TA’LIMI JURNALI
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.
