Global raqamli qaramlik (telefon, internet, ijtimoiy tarmoq)ning talabalarning ruhiy holatiga ta’siri
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18045651Ключевые слова:
Raqamli qaramlik; mobil telefonlardan foydalanish; internetga qaramlik; ijtimoiy tarmoqlar ta’siri; talabalar ruhiy salomatligi; psixologik barqarorlik; stress va xavotir; emotsional barqarorlik; raqamli savodxonlik; mas’uliyatli texnologiya ishlatish.Аннотация
Maqola global raqamli qaramlikning – mobil telefonlar, internet va ijtimoiy tarmoqlardan ortiqcha foydalanishning
talabalarning ruhiy holatiga ta’sirini o‘rganadi. Bugungi jamiyatda raqamli texnologiyalar kundalik hayotning
ajralmas qismi bo‘lib, ijtimoiy munosabatlar, o‘quv jarayoni va hayot tarzi shakllanishiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Shu
bilan birga, ularning ortiqcha yoki nazoratsiz ishlatilishi stress, xavotir, depressiya, uyqu buzilishlari va akademik ko‘rsatkichlarning
pasayishi kabi salbiy psixologik oqibatlarga olib kelishi mumkin. Tadqiqot nazariy va empirik nuqtai nazardan
raqamli faollik va ruhiy barqarorlik ko‘rsatkichlari o‘rtasidagi bog‘liqlikni tahlil qiladi. Ma’lumotlar anketalar, so‘rovnomalar
va psixologik testlar orqali talabalardan yig‘ildi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, ekran oldida o‘tkazilgan vaqt va ijtimoiy tarmoqlardagi
faoliyatning yuqori darajasi psixologik zo‘riqish va emotsional barqarorlikning pasayishi bilan bog‘liq. Tadqiqot,
shuningdek, raqamli qaramlikka nisbatan yosh va jins farqlarini hamda ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash, o‘zini boshqarish va
raqamli savodxonlikning moderatsiya qiluvchi rolini aniqlaydi.
Tadqiqot natijalariga ko‘ra, talabalarda mas’uliyatli raqamli foydalanishni targ‘ib qilish, ruhiy chidamlilikni oshirish va
sog‘lom onlayn xulq-atvorni shakllantirish bo‘yicha ta’limiy dastur va aralashuv strategiyalarini ishlab chiqish zarurligi
ta’kidlanadi. Natijalar texnologiya ishlatish va ruhiy salomatlik o‘rtasidagi murakkab bog‘liqlikni tushunishga hissa qo‘shadi
va ta’lim, psixologiya va siyosat sohasidagi mutaxassislarga amaliy tavsiyalar beradi
Библиографические ссылки
1. Xolmatov, Q., & Raxmonova, S. (2022). Raqamli texnologiyalar va yoshlar psixologiyasi. Toshkent: Fan nashriyoti.
2. Ismoilov, A. (2021). “Internetga qaramlikning psixologik omillari va uning ta’lim jarayoniga ta’siri”. O‘zbekiston Pedagogika
Jurnali, 3(5), 45–52.
3. Rasulova, M. (2020). Raqamli madaniyat va yoshlar ongida kommunikativ o‘zgarishlar. Samarqand: SamDU nashriyoti.
4. Jo‘rayev, B. (2023). “Yoshlarning mobil telefonlardan foydalanish madaniyati va ruhiy salomatlik masalalari”. Psixologiya
va Hayot, 2(4), 60–68.
5. Qodirova, N. (2021). Ijtimoiy tarmoqlar: imkoniyatlar va xavf omillari. Toshkent: Innovatsiya nashriyoti.
6. Rosen, L. D., Carrier, M. A., Cheever, N. A. (2013). The impact of technology on adolescents’ face-to-face communication
and mental health.
7. Lin, L. Y., Sidani, J. E., Shensa, A., Radovic, A., Miller, E., Colditz, J. B., … Primack, B. A. (2016). Association between
social media use and depression among U.S. young adults. Depression and Anxiety, 33(4), 323–331.
8. Samaha, M., Hawi, N. S. (2016). Relationships among smartphone addiction, stress, academic performance, and
satisfaction with life. Computers in Human Behavior, 57, 321–325.
9. Choi, K., Son, H., Park, M., Han, J., Kim, K., Lee, B., … Gwak, H. (2015). Internet overuse and excessive daytime
sleepiness in adolescents. Psychiatry Investigation, 12(2), 193–198.
10. Cash, H., Rae, C. D., Steel, A. H., Winkler, A. (2012). Internet addiction: A brief summary of research and practice.
Current Psychiatry Reviews, 8(4), 292–298
11. Usmonov F. ETHICS OF SCIENCE: MORAL PRINCIPLES AND THEIR ROLE IN THE DEVELOPMENT OF SOCIETY
//Web of Humanities: Journal of Social Science and Humanitarian Research. – 2024. – Т. 2. – №. 11. – С. 41-45.
12. Abdizoitovich G. Educational Problems In The Information Society //Emergent: Journal of Educational Discoveries and
Lifelong Learning (EJEDL). – 2025. – Т. 6. – №. 4. – С. 5-5.
Загрузки
Опубликован
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2025 MAKTABGACHA VA MAKTAB TA’LIMI JURNALI
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.
