Ratsional hayot tarzi: fanlararo nazariy asoslar, tamoyillar va amaliy strategiyalar
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18443922Ключевые слова:
ratsionallik, ratsional hayot tarsi, kognitiv ratsionallik, amaliy ratsionallik, axloqiy ratsionallik, odat shakllanishi, metakognitsiya, emotsional intellekt, ijtimoiy capital, ratsionalizatsiya, SMART maqsadlar, “nudging”, raqamli gigiyena, profilaktik sog‘liq, barqaror (ekologik) yashash, umrbod o‘qish, ish-hayot muvozanatiАннотация
Maqolada ratsional hayot tarzi tushunchasi texnologik yangilanishlar, ijtimoiy dinamikalar va axborot oqimlari
sharoitida xulq-atvoriy, kognitiv va axloqiy naqshlarning yaxlit tizimi sifatida talqin qilinadi. Konsepsiyaning uch o‘lchovi
- kognitiv, amaliy va axloqiy ratsionallik - izchil yoritilib, Sokrat-Aristotel an’anasidan Kant va zamonaviy paradigmalargacha
bo‘lgan falsafiy poydevor bilan bog‘lanadi. Psixologiyada o‘zini boshqarish, metakognitsiya va odat shakllanishi;
sotsiologiyada ijtimoiy kapital, me’yorlar va ratsionalizatsiya; sog‘liq ilmlarida ovqatlanish, jismoniy faollik va profilaktika;
pedagogikada kompetensiyaga asoslangan ta’lim va umrbod o‘qish markaziy omil sifatida ko‘rsatiladi. SMART
maqsadlar, “signal-odat-mukofot” modeli, monitoring, “nudging”, raqamli gigiyena va ekologik barqarorlik kabi amaliy
mexanizmlar orqali ratsional odatlarni shakllantirish strategiyalari taklif etiladi. Kognitiv tarafkashliklar, axborot ortiqligi
va ijtimoiy tengsizliklar
kabi to‘siqlar tizimli ta’limiy va siyosiy choralar bilan yengib o‘tilishi zarurligi asoslanadi. Tadqiqot
natijasida ratsional hayot tarzi shaxsiy (kognitiv, xulqiy, emotsional, axloqiy) va ijtimoiy-ekologik tarkibiy qismlarning integratsiyasi
sifatida konseptuallashtiriladi
Библиографические ссылки
1. Abdullayev, A. (2023). Sog‘lom ovqatlanish va hayot sifati. Toshkent: Innovatsion tibbiyot markazi.
2. Ellis, A. (1994). Reason and Emotion in Psychotherapy. New York: Birch Lane Press.
3. Jo‘raev, B. (2023). Ratsional fikrlash va inson salomatligi: integrativ yondashuv. Toshkent: Fan va texnologiya.
4. Sodiqova, Z. (2022). “Texnologik omillar va inson xulqi: raqamli davrda sog‘lom yashash.” Axborot jamiyati, №1,
92-101.
5. Иванова, Л. П., & Сафонова, М. Г. (2023). Рациональное поведение и устойчивое развитие личности. Санкт-
Петербург: Изд-во РГПУ.
Загрузки
Опубликован
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 MAKTABGACHA VA MAKTAB TA’LIMI JURNALI
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.
