Kognitiv og‘ishlar va fanatizm: nazariy tahlil va talabalar o‘rtasida empirik tadqiqot
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.20313375Ключевые слова:
kognitiv og‘ishlar, fanatizm, heuristika, tafakkur xatolari, tanqidiy fikrlash, discordant knowing, guruh identifikatsiyasi, psixologik mexanizmlar, media savodxonlik, korrelyatsion tahlilАннотация
Ushbu maqolada zamonaviy psixologik tadqiqotlar hamda pedagogik kuzatuvlar asosida kognitiv og‘ishlar
va fanatizm o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik tahlil qilinadi. Tadqiqotda Tversky va Kahnemanning 1974-yilda ishlab chiqilgan
heuristikalar va kognitiv og‘ishlar nazariyasiga tayangan holda insonning murakkab axborotni qayta ishlash jarayonida
intuitiv va avtomatik qaror qabul qilish mexanizmlaridan foydalanishi, buning natijasida esa tizimli tafakkur xatolariga
moyillik
yuzaga kelishi yoritiladi. Shuningdek, “discordant knowing” modeli asosida fanatik fikrlashda qarama-qarshi
ma’lumotlarni inkor etish hamda mavjud e’tiqodlarni tasdiqlovchi axborotni qabul qilish mexanizmlari tahlil etiladi. Tadqiqot
qismida Xalqaro Nordik Universitetining 1-3-kurs talabalari orasida kognitiv og‘ishlar darajasi va fanatik fikrlash
ko‘rsatkichlari o‘rtasidagi bog‘liqlik korrelyatsion tahlil asosida o‘rganildi. Natijalar kognitiv og‘ishlari yuqori bo‘lgan respondentlarda
fanatik qarashlarning kuchliroq namoyon bo‘lishini ko‘rsatdi. Mazkur holat shaxsning nomuvofiq bilimlarni rad
etishga moyilligi, guruh identifikatsiyasining kuchayishi hamda tanqidiy tafakkurning pasayishi bilan izohlanadi. Maqola
yakunida ta’lim jarayonida tanqidiy fikrlashni rivojlantirish, media savodxonlikni oshirish va refleksiv tahlil metodlarini
qo‘llash orqali kognitiv og‘ishlar hamda fanatizmning oldini olishga doir ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqiladi
Библиографические ссылки
1. Gollwitzer, P. M., Olcaysoy Okten, I., Osorio Pizarro, D., & Oettingen, G. (2022). Discordant knowing: A social cognitive
structure underlying fanaticism. Journal of Experimental Psychology: General, 151(11), 2846-2878.pubmed.ncbi.nlm.
nih.gov
2. Tversky, A., & Kahneman, D. (1974). Judgment under uncertainty: Heuristics and biases. Science, 185(4157), 1124-
1131
3. en.wikipedia.orgpubmed.ncbi.nlm.nih.gov
4. Festinger, L. (1957). A Theory of Cognitive Dissonance. Stanford University Press.en.wikipedia.org
5. Hogg, M. A. (2014). From uncertainty to extremism: Social categorization and identity processes. Current Directions in
Psychological Science, 23(5), 338-342.
Загрузки
Опубликован
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 MAKTABGACHA VA MAKTAB TA’LIMI JURNALI
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.
