Biologiya darslarida STEM va biotexnologiya integratsiyasining nazariy poydevori.
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.20727154Ключевые слова:
STEM integratsiyasi, biotexnologiya ta’limi, biologiya o‘qitish metodikasi, konstruktivizm, muammo asosida o‘qitish, transdissiplinar yondashuv, XXI asr ko‘nikmalari, O‘zbekiston ta’lim tizimi, pedagogik tajriba, bioinformatika.Аннотация
Ushbu maqola umumta’lim maktablarining biologiya darslarida fan, texnologiya, muhandislik va matematika
(STEM) hamda zamonaviy biotexnologiya yo‘nalishlarini birlashtirib o‘qitishning nazariy asoslarini tahlil etadi. Tadqiqotda
konstruktivistik ta’lim nazariyasi, muammo asosida o‘qitish (PBL) metodologiyasi va transdissiplinar yondashuv
tamoyillari asosida biologiya o‘quv dasturida biotexnologiyani integratsiyalash uchun konseptual model ishlab chiqildi.
Toshkent shahrining umumta’lim maktablarida o‘tkazilgan pedagogik tajriba (n = 86 o‘quvchi, 2024-2025 o‘quv yili) natijalariga
ko‘ra, integratsiyalashgan o‘qitish usuli an’anaviy usulga nisbatan o‘quvchilarning bilim o‘zlashtirishini 26,0 %,
tanqidiy fikrlashini 33,8 %, amaliy ko‘nikmalarini esa 51,5 % ga oshirdi (p < 0,001). O‘zbekiston ta’lim tizimining joriy holati
xalqaro tajriba (Finlandiya, Singapur, Janubiy Koreya, Estoniya) bilan qiyosiy tahlil qilindi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki,
STEM-biotexnologiya integratsiyasi nafaqat biologik bilimlarni chuqurlashtiradi, balki o‘quvchilarda XXI asr ko‘nikmalarini
- muammo hal etish, raqamli savodxonlik, jamoa bilan ishlash qobiliyatlarini - shakllantiradi. Maqolada pedagogik amaliyot
uchun uslubiy tavsiyalar va O‘zbekiston kontekstida integratsiyani kengaytirish uchun shart-sharoitlar belgilab berilgan
Библиографические ссылки
1. Eurydice (2022). Science education in Europe: National policies, practices and research. European Commission.
2. OECD (2023). Education at a glance 2023: OECD indicators. OECD Publishing.
3. O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 29-apreldagi PF-5712-sonli farmoni. “O’zbekiston Respublikasida
xalq ta’limini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to’g’risida.”.
4. Arifin, Z., Sukarmin, S., Saputro, S., & Kamari, A. (2025). The effect of inquiry-based learning on students’ critical
thinking skills in science education: A systematic review and meta-analysis. Eurasia Journal of Mathematics, Science
and Technology Education, 21(3), em2592. https://doi.org/10.29333/ejmste/15988
5. Azizah, F., Waluya, S. B., & Ardiansyah, A. S. (2025). Systematic review on critical thinking through STEM integrated
learning in education. International Journal of Education in Mathematics, Science and Technology (IJEMST). https://
doi.org/10.46328/ijemst.5106
6. Jiménez-Gaona, Y., & Vivanco-Galván, O. (2024). Biotechnology project-based learning encourages learning and
mathematics application. Frontiers in Education, 9, 1364640. https://doi.org/10.3389/feduc.2024.1364640
7. Mims, P. J., & Lee, L. E. (2024). Strengthening the STEM pipeline: impact of project-based synthetic biology program
on high school students’ science identity and competency. Frontiers in Education, 9, 1493356. https://doi.org/10.3389/
feduc.2024.1493356
8. Toma, R. B. (2025). Are integrated STEM educational reforms at risk? Teachers’ motivations and perceived barriers to
integration. Journal of Research in Science Teaching. https://doi.org/10.1002/tea.70026
9. Yreck, S. (2024). The effectiveness of STEM education programs on enhancing critical thinking skills among high
school students in Malaysia. Journal of Asian Multicultural Research for Educational Study, 5(2), 8–16. https://doi.
org/10.47616/jamres.v5i2.531
10. Widiyaningsih, T., Ning Tias, E. P. A., Wicaksono, M. G., & Setyaningsih, E. (2024). Critical thinking skills in STEM integrated
PJBL learning with biotechnology material class XII. Proceeding of International Interdisciplinary Conference
and Research Expo, 1(1), 32–42. https://doi.org/10.18326/iicare.v1i1.626
11. Zhang, W., Guan, Y., & Hu, Z. (2024). The efficacy of project-based learning in enhancing computational thinking
among students: A meta-analysis of 31 experiments and quasi-experiments. Education and Information Technologies,
29, 14513–14545. https://doi.org/10.1007/s10639-023-12392-2
12. Frontiers in Education (2025). Integrated STEM for sustainability in school and early teacher education: a systematic
review (2019–2025). https://doi.org/10.3389/feduc.2025.1697058
13. Бекшаев, И. А., Дьячкова, Т. В., & Летай, А. О. (2023). Использование технологий виртуальной реальности
на уроках биологии в средней школе в качестве инструмента развития исследовательских компетенций
обучающихся. Современные образовательные технологии, КиберЛенинка. Дьячкова, Т. В., & Берсенева,
И. А. (2024). Интенсификация процесса обучения биологии. Современные образовательные технологии в
преподавании биологии, КиберЛенинка.
14. Иногамова, Д. Р., Шигакова, Л. А., & Умарова, З. Х. (2023). Использование виртуальных программ в преподавании
медицинской биологии. Pedagogical Sciences and Teaching Methods, 2(23), 58–62. O’zbekiston tibbiyot universitetlari
misolida virtual dasturlar va didaktik vositalar biologiyani o’qitishda innovatsion metodika sifatida ishga solinishi
tadqiq etildi.
15. Национальная академия образования им. Ы. Алтынсарина (2023). Концепция STEM-образования. Астана:
НАО.
16. Шигакова, Л. А., & Иногамова, Д. Р. (2023). Виртуальные программы и дидактические средства как методика
преподавания биологии в медицинском вузе. Universum: психология и образование, (10/112), 17–19.
17. Бабаджанова, Ш., & Асадова, Х. А. (2024). Интеграция современных технологий в преподавание биологии.
КиберЛенинка, серия: педагогические науки.
18. Xomidova, R. (2024). Texnologiya fanini STEAM texnologiyalari asosida o’qitish usullari. Universal Xalqaro Ilmiy
Jurnal, 1(12), 633–635. https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/1369
19. Hazratqulov, L. (2024). Xitoy ta’lim tizimi uni O’zbekistonda qo’llash imkoniyatlari. Universal Xalqaro Ilmiy Jurnal, 1(9),
43–48. https://inlibrary.uz/index.php/universaljurnal/article/view/58931
20. Normurodov, A. B., Ermamatov, M. Dj., Baratov, A. A., & Boyxonov, I. A. (2023). Umumiy o’rta ta’lim maktablarining
9-sinf bitiruvchilari uchun biologiya fanidan bilimlarni baholashda standart testlardan foydalanish. Axborotnoma ilmiy-
uslubiy jurnali, 4-son.
21. O’zbekiston fanlararo innovatsiyalar va ilmiy tadqiqotlar jurnali (2023). Integratsion ta’limni rivojlantirishda yo’nalishlar.
Buxoro davlat universiteti, 23-son.
Загрузки
Опубликован
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 MAKTABGACHA VA MAKTAB TA’LIMI JURNALI

Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.