O‘SPIRINLARDA KIBERBULLINGNING PROFILAKTIKASI VA PSIXOKORREKSION IMKONIYATLARI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.20855480Ключевые слова:
kiberbulling, o‘spirinlik davri, psixologik zo‘ravonlik, psixoprofilaktika, psixokorreksiya, raqamli xavfsizlik, emotsional intellekt, kommunikativ kompetensiya, ijtimoiy moslashuv, psixologik farovonlikАннотация
Mazkur maqolada o‘spirinlik davrida kiberbullingning yuzaga kelish omillari, uning shaxs rivojlanishi va psixik
salomatligiga ta’siri hamda profilaktik va psixokorreksion imkoniyatlari ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilingan. O‘spirinlik davri
shaxsning identifikatsiyasi, ijtimoiy mavqe izlash, mustaqillikka intilish va emotsional beqarorlik bilan tavsiflanishi sababli
kiberbulling ta’siriga nisbatan yuqori sezuvchanlik davri hisoblanadi. Tadqiqotda kiberbullingning psixologik
zo‘ravonlikning
zamonaviy shakli sifatidagi mohiyati, uning o‘spirinlarda xavotir, depressiv holatlar, ijtimoiy yakkalanish, o‘z-o‘zini
baholashning pasayishi hamda kommunikativ qiyinchiliklarning shakllanishiga ta’siri ochib berilgan. Shuningdek, kiberbullingning
kelib chiqishida oilaviy muhit, tengdoshlar guruhi, internet madaniyati darajasi va shaxsning individual-psixologik
xususiyatlari muhim determinantlar sifatida ko‘rib chiqilgan. Maqolada kiberbullingning oldini olishga qaratilgan
psixoprofilaktik yondashuvlar, xususan, raqamli savodxonlikni rivojlantirish, mediaxavfsizlik ko‘nikmalarini shakllantirish,
emotsional intellekt va empatiyani rivojlantirish mexanizmlari yoritilgan. Bundan tashqari, individual va guruhli psixokorreksiya,
kognitiv-xulq-atvor terapiyasi elementlari, psixologik treninglar hamda ijtimoiy-psixologik qo‘llab-quvvatlash dasturlarining
o‘spirinlar psixologik farovonligini tiklashdagi ahamiyati asoslangan. Tadqiqot natijalari kiberbullingning salbiy
oqibatlarini kamaytirishda oila, ta’lim muassasasi va psixologik xizmatning o‘zaro hamkorligi muhim omil ekanligini ko‘rsatadi.
Библиографические ссылки
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi PF-60-son Farmoni. “2022-2026-yillarga mo‘ljallangan
Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”. https://lex.uz/docs/5841063
2. Mirziyoyev, Sh. M. Yangi O‘zbekiston strategiyasi. – Toshkent: O‘zbekiston, 2021.
3. Kowalski, R. M., Limber, S. P., Agatston, P. W. Cyberbullying: Bullying in the Digital Age. 2nd Edition. Wiley-Blackwell, 2012.
4. Hinduja, S., Patchin, J. W. Bullying Beyond the Schoolyard: Preventing and Responding to Cyberbullying. 2nd Edition.
Thousand Oaks, CA: Corwin Press, 2015.
5. Patchin, J. W., Hinduja, S. Cyberbullying and Self-Esteem. Journal of School Health, 2010. Vol. 80(12). P. 614-621.
6. Tokunaga, R. S. Following You Home from School: A Critical Review and Synthesis of Research on Cyberbullying
Victimization. Computers in Human Behavior, 2010. Vol. 26(3). P. 277-287.
7. Willard, N. E. Cyberbullying and Cyberthreats: Responding to the Challenge of Online Social Aggression, Threats, and
Distress. Champaign, Illinois: Research Press, 2007.
8. Görzig, A., Ólafsson, K. What Makes a Bully a Cyberbully? Unravelling the Characteristics of Cyberbullies Across
Twenty-Five European Countries. Journal of Children and Media, 2013. Vol. 7(1). P. 9-27.
9. Livingstone, S., Haddon, L., Görzig, A., Ólafsson, K. Risks and Safety on the Internet: The Perspective of European
Children. London: EU Kids Online Network, 2011.
10. Olweus, D. Bullying at School: What We Know and What We Can Do. Oxford: Blackwell Publishers, 1993.
11. Bandura, A. Social Learning Theory. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall, 1977.
12. Vygotsky, L. S. Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. Cambridge, MA: Harvard University
Press, 1978.
13. Smith, P. K., Mahdavi, J., Carvalho, M., Fisher, S., Russell, S., Tippett, N. Cyberbullying: Its Nature and Impact in Secondary
School Pupils. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 2008. Vol. 49, Issue 4. P. 376-385.
Загрузки
Опубликован
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 MAKTABGACHA VA MAKTAB TA’LIMI JURNALI

Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.