Xorazm viloyatida ekoturizmni rivojlantirish istiqbollari (tumanlar kesimida).
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21650857Ключевые слова:
DEM asosida baholash, geoekologik barqarorlik, hududiy salohiyat, Landsat, masofadan zondlash, Oʻzbekiston, tabiatga asoslangan turizm.Аннотация
Mintaqaviy turizm oqimlari, tabiiy resurslardan foydalanish bosimi va hududiy rejalashtirish ehtiyoji Xorazm
viloyatida ekoturizm salohiyatini tumanlar kesimida aniq baholashni dolzarb masalaga aylantirdi. Maqsad Xorazm viloyatining
har bir tumanida ekoturizmni rivojlantirish uchun qulay hududlarni fazoviy jihatdan ajratish va ustuvor yoʻnalishlarni
belgilashdan iborat boʻldi. Tadqiqotda GIS asosidagi fazoviy tahlil, masofadan zondlash maʼlumotlarini qayta ishlash,
NDVI, EVI va LST indekslarini hisoblash, DEM hamda SRTM relyef koʻrsatkichlarini taqqoslash va ogʻirlikli integratsiya
usuli qoʻllandi; kartografik qatlamlar ArcGIS va QGIS muhitida birlashtirildi. Tumanlar kesimidagi NDVI, EVI, LST va relyef
koʻrsatkichlari ekoturizm salohiyati indeksida yaqqol farqlanishni koʻrsatdi; ayrim indikatorlar uchun p = 0,004, p = 0,009,
p = 0,006 va p = 0,011 qiymatlari aniq ajralishni tasdiqladi, p < 0,05 chegarasi esa hududlar orasidagi tafovutning statistik
asosga ega ekanini koʻrsatdi. Amudaryo boʻyi tumanlarida uzluksiz yuqori salohiyatli maydonlar shakllangani, markaziy
va chekka tumanlarda esa cheklovchi geoekologik omillar ustunligi aniqlandi. Xulosa sifatida, tumanlar boʻyicha differensial
yondashuv ekoturizm marshrutlarini tanlash, muhofaza rejimlarini belgilash va monitoringni kuchaytirish uchun asos
boʻla oladi; ilmiy hissa sifatida ekoturizm salohiyatini baholashning koʻp koʻrsatkichli hududiy modeli taklif etildi.
Библиографические ссылки
1. Fennell D.A. Ecotourism // Routledge Handbook of Ecotourism. - 2020. - P. 1-12. DOI: https://doi.
org/10.4324/9780429285189
2. Liu W., Vogt C.A., Luo J. Remote sensing and GIS-based assessment of ecotourism suitability in mountainous regions
// Remote Sensing. - 2022. - Vol.14. - №12. - P. 1-22. DOI: https://doi.org/10.3390/rs14122890
3. Muminov B., Safarov A. Xorazm viloyatida turizm infratuzilmasini hududiy tashkil etish masalalari // Oʻzbekiston
geografik jamiyati axborotnomasi. - 2023. - №2. - B. 45-52.
4. Fazilova D., Mahmudov S. Xorazm vohasida ekologik turizm resurslaridan foydalanishning geografik jihatlari // Geodeziya,
kartografiya va geoinformatika. - 2022. - №3. - B. 33-40.
5. Aralov A., Kholmatzhanov N. Xorazm viloyati tumanlarida rekreatsion salohiyatni baholashda GIS texnologiyalaridan
foydalanish // OʻzMU xabarlari. Geologiya va geografiya seriyasi. - 2021. - №4. - B. 78-85.
6. Chen Z., Liu Y., Wang J. Evaluation of ecotourism suitability using multi-criteria decision analysis and GIS // Journal of
Environmental Management. - 2024. - Vol.351. - №1. - P. 1-14. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2024.119876
7. Buckley R. Ecotourism and environmental sustainability: evidence from the field // Journal of Ecotourism. - 2022. -
Vol.21. - №2. - P. 101-118. DOI: https://doi.org/10.1080/14724049.2021.1901234
8. Nishonov M., Aliqulov J. Xorazm viloyatida ekoturizmni rivojlantirishning hududiy omillari // Oʻzbekiston geografik jamiyati
axborotnomasi. - 2025. - №1. - B. 21-29.
9. Wang Y., Xu J., Li X. Spatial pattern and driving factors of ecotourism resources based on GIS and landscape ecology
// Sustainability. - 2023. - Vol.15. - №5. - P. 1-19. DOI: https://doi.org/10.3390/su15054321
10. Zhang H., Zhang J., Cheng S. Ecotourism development and regional sustainability in protected areas // Sustainability.
- 2021. - Vol.13. - №8. - P. 1-18. DOI: https://doi.org/10.3390/su13084211
11. Atayeva N.P. Xorazm viloyati qishloq joylaridagi ijtimoiy infratuzilmalarning tarkibi va ular rivojlanishining oʻziga xos
jihatlari // Ekonomika i sotsium. - 2024. - №4. - B. 112-118. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/xorazm-viloyati-
qishloq-joylaridagi-ijtimoiy-infratuzilmalarning-tarkibi-va-ular-rivojlanishining-o-ziga-xos-jihatlari (murojaat sanasi:
23.06.2026).
Загрузки
Опубликован
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 MAKTABGACHA VA MAKTAB TA’LIMI JURNALI
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.
