Kasaba uyushmalari xodimlarida tashabbuskorlik va yetakchilik xususiyatlarini oʻrganishning nazariy-metodologik asoslari
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.22161866Ключевые слова:
tashabbuskorlik, yetakchilik, ijtimoiy psixologiya, kasaba uyushmalari, konformlik, proaktiv xulq-atvor, shaxs faolligi, tizimli-funksional yondashuv, nazariy-metodologik tahlilАннотация
Maqolada kasaba uyushmalari xodimlarida tashabbuskorlik va yetakchilik xususiyatlarini oʻrganishning
nazariy-metodologik asoslari tizimli tahlil qilingan. Klassik faoliyat psixologiyasi (S. L. Rubinshteyn, A. N. Leontev,
B. G. Ananev, K. K. Platonov, V. D. Shadrikov), dispozitsion-xarakterologik yondashuv, xorijiy motivatsion-kognitiv konsepsiyalar
(M. Frese, D. Fay, J. B. Rotter, D. C. McClelland, E. A. Locke, A. Bandura, A. M. Grant) hamda MDH va
mahalliy tadqiqotchilarning ilmiy qarashlari qiyosiy tahlil qilinib, tashabbuskorlik va yetakchilikning oʻzaro bogʻliq, biroq
mazmunan farqlanuvchi ijtimoiy-psixologik fenomenlar ekanligi asoslangan. I. A. Krupnovning tizimli-funksional modeli
asosida tashabbuskorlikning
sakkiz komponentli tuzilmasi kasaba uyushmasi xodimi faoliyati kontekstida operatsionallashtirilgan.
Muallif tomonidan kasaba uyushmalari xodimlarining oʻziga xos kasbiy faoliyati - jamoa manfaatlarini
ifodalash, ijtimoiy sheriklikni taʼminlash va mehnat huquqlarini himoya qilish - ushbu kasbiy guruhda tashabbuskorlik va
yetakchilikni alohida tadqiq etishni taqozo etishi ilmiy jihatdan asoslab berilgan hamda “konformlik - tashabbuskorlik -
yetakchilik” uch aʼzoli nazariy modeli taklif qilingan.
Библиографические ссылки
1. Oʻzbekiston Respublikasining 2019-yil 6-dekabrdagi OʻRQ-588-son “Kasaba uyushmalari toʻgʻrisida”gi Qonuni.
2. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 11-sentabrdagi PF-158-son “Oʻzbekiston - 2030” strategiyasi toʻgʻrisida”
gi Farmoni.
3. Rubinshteyn S.L. Osnovы obshchey psixologii. - SPb.: Piter, 2002. - 720 s.
4. Leontev A.N. Deyatelnost. Soznaniye. Lichnost. - M.: Politizdat, 1975. - 304 s.
5. Ananev B.G. Chelovek kak predmet poznaniya. - L.: Izd-vo LGU, 1968. - 339 s.
6. Platonov K.K. Struktura i razvitiye lichnosti. - M.: Nauka, 1986. - 255 s.
7. Shadrikov V.D. Psixologiya deyatelnosti cheloveka. - M.: Institut psixologii RAN, 2013. - 464 s.
8. Krupnov I.A. Psixologicheskiye problemы issledovaniya aktivnosti cheloveka // Voprosы psixologii. - 1984. - №3. - S.
25-33.
9. Frese M., Fay D. Personal initiative: An active performance concept for work in the 21st century // Research in Organizational
Behavior. - 2001. - Vol. 23. - P. 133-187.
10. Rotter J.B. Generalized expectancies for internal versus external control of reinforcement // Psychological Monographs.
- 1966. - Vol. 80(1). - P. 1-28.
11. McClelland D.C. Human Motivation. - Cambridge: Cambridge University Press, 1987. - 663 p.
12. Locke E.A., Latham G.P. A theory of goal setting and task performance. - Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall, 1990.
- 413 p.
13. Bandura A. Self-efficacy: The exercise of control. - New York: W.H. Freeman, 1997. - 604 p.
14. Grant A.M., Ashford S.J. The dynamics of proactivity at work // Research in Organizational Behavior. - 2008. - Vol.
28. - P. 3-34.
15. Asch S.E. Studies of independence and conformity: A minority of one against a unanimous majority // Psychological
Monographs. - 1956. - Vol. 70(9). - P. 1-70.
16. Gordon M.E., Philpot J.W., Burt R.E., Thompson C.A., Spiller W.E. Commitment to the union: development of a measure
and an examination of its correlates // Journal of Applied Psychology. - 1980. - Vol. 65, №4. - P. 479-499.
17. Gʻoziyev E.Gʻ. Umumiy psixologiya. - Toshkent: Universitet, 2002. - 256 b.
18. Karimova V.M. Ijtimoiy psixologiya va ijtimoiy amaliyot. - Toshkent: Universitet, 1999. - 96 b.
19. Shoumarov Gʻ.B. Oila psixologiyasi. - Toshkent: Sharq, 2008. - 296 b.
20. Sharipov H.S. Kasaba uyushmalari xodimlarida tashabbuskorlik va yetakchilik xususiyatlari namoyon boʻlishining ijtimoiy-
psixologik omillari: PhD dissertatsiyasi. - Toshkent, 2026. - 140 b.
Загрузки
Опубликован
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 MAKTABGACHA VA MAKTAB TA’LIMI JURNALI
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.
