Talabalarda ijtimoiy mas’uliyat hissining psixologik mazmuni, tuzilishi va funksional xususiyatlari

Авторы

  • Yunus Jumaniyozov Автор

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.22192335

Ключевые слова:

ijtimoiy mas’uliyat, talaba shaxsi, psixologik mazmun, tarkibiy tuzilma, funksional xususiyatlar, kognitiv komponent, emotsional komponent, motivatsiya, irodaviy boshqaruv, xulq-atvor, ijtimoiy me’yor, refleksiya, o‘z-o‘zini nazorat qilish.

Аннотация

Mazkur maqolada talabalarda ijtimoiy mas’uliyat hissining psixologik mazmuni, tarkibiy tuzilishi va funksional
xususiyatlari nazariy hamda amaliy nuqtayi nazardan tahlil qilinadi. Ijtimoiy mas’uliyat shaxsning jamiyatdagi
o‘rni va vazifalarini anglash, o‘z xatti-harakatlarining ijtimoiy oqibatlarini baholash, me’yoriy talablarga ongli ravishda
amal qilish hamda umumiy manfaatlar yo‘lida mas’uliyatli qarorlar qabul qilish qobiliyatini ifodalovchi murakkab psixologik
hodisa sifatida talqin etiladi. Tadqiqot doirasida ijtimoiy mas’uliyatning kognitiv, emotsional-qadriyatli, motivatsion,
irodaviy-regulyativ
va xulqiy komponentlari o‘zaro aloqador tizim sifatida yoritiladi. Shuningdek, uning orientirlovchi, regulyativ,
nazorat qiluvchi, integrativ va ijtimoiylashtiruvchi funksiyalari ochib beriladi. Talabalik davrining mustaqil qaror qabul
qilish, kasbiy identiklikni shakllantirish va ijtimoiy tajribani kengaytirish bilan tavsiflanishi ushbu davrda mas’uliyat hissining
rivojlanishi uchun muhim psixologik zamin yaratishi asoslanadi. Maqolada ijtimoiy mas’uliyatning barqaror shakllanishi
shaxsning ichki qadriyatlari, o‘z-o‘zini anglash, refleksiya, empatiya, ijtimoiy motivatsiya va o‘z-o‘zini boshqarish
mexanizmlarining uyg‘un rivojlanishiga bog‘liqligi ko‘rsatiladi

Биография автора

  • Yunus Jumaniyozov

    Abu Rayhon Beruniy nomidagi Urganch davlat universiteti
    Pedagogika va psixologiya kafedrasi v. b. dotsenti
    Psixologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD)

Библиографические ссылки

1. Baumeister R.F., Vohs K.D. Handbook of Self-Regulation: Research, Theory, and Applications. – 3rd ed. – New York:

Guilford Press, 2017.

2. Bandura A. Social Foundations of Thought and Action: A Social Cognitive Theory. – Englewood Cliffs: Prentice-Hall,

1986.

3. Deci E.L., Ryan R.M. Self-Determination Theory: Basic Psychological Needs in Motivation, Development, and Wellness.

– New York: Guilford Press, 2017.

4. Eisenberg N., Spinrad T.L., Knafo-Noam A. Prosocial Development // Handbook of Child Psychology and Developmental

Science. – 7th ed. – Hoboken: Wiley, 2015. – P. 610–658.

5. Erikson E.H. Identity and the Life Cycle. – New York: W.W. Norton & Company, 1994.

6. Kohlberg L. The Philosophy of Moral Development: Moral Stages and the Idea of Justice. – San Francisco: Harper &

Row, 1981.

7. Piaget J. The Moral Judgment of the Child. – London: Routledge, 1997.

8. Rest J.R., Narvaez D. Moral Development in the Professions: Psychology and Applied Ethics. – Hillsdale: Lawrence

Erlbaum Associates, 1994.

9. Schwartz S.H. An Overview of the Schwartz Theory of Basic Values // Online Readings in Psychology and Culture. –

2012. – Vol. 2. – No. 1. – P. 1–20.

10. Schwartz S.H. Universals in the Content and Structure of Values: Theoretical Advances and Empirical Tests in 20

Countries // Advances in Experimental Social Psychology. – 1992. – Vol. 25. – P. 1–65.

11. Turiel E. The Development of Morality // Handbook of Child Psychology and Developmental Science. – Hoboken:

Wiley, 2015.

12. Staub E. The Psychology of Good and Evil: Why Children, Adults, and Groups Help and Harm Others. – Cambridge:

Cambridge University Press, 2013.

13. Carlo G., Randall B.A. The Development of a Measure of Prosocial Behaviors for Late Adolescence // Journal of Youth

and Adolescence. – 2002. – Vol. 31. – No. 1. – P. 31–44.

14. Реан А.А. Психология личности. – Санкт-Петербург: Прайм-ЕВРОЗНАК, 2013.

15. Андреева Г.М. Социальная психология. – Москва: Аспект Пресс, 2014.

16. Мудрик А.В. Социальная педагогика. – Москва: Академия, 2015.

17. Мосалёв Б.Г. Социальная ответственность личности: психологические и социально-педагогические аспекты. –

Москва: Инфра-М, 2018.

18. Ильин Е.П. Психология совести, ответственности и вины. – Санкт-Петербург: Питер, 2016.

Опубликован

2026-08-24

Как цитировать

Talabalarda ijtimoiy mas’uliyat hissining psixologik mazmuni, tuzilishi va funksional xususiyatlari. (2026). MAKTABGACHA VA MAKTAB TA’LIMI JURNALI, 4(8), 102-111. https://doi.org/10.5281/zenodo.22192335