Sun’iy intellekt: madaniy vositachimi yoki madaniy “darvozabon”mi? chet tili o‘qituvchilarini tayyorlash uchun tanqidiy nazariy asos

Авторы

  • Nasibaxon Jakbarova Автор

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.22193246

Ключевые слова:

generativ sun’iy intellekt; madaniyatlararo muloqot kompetensiyasi; algoritmik xolislik; tanqidiy sun’iy intellekt savodxonligi; chet til o‘qituvchilarini tayyorlash

Аннотация

Generativ sun’iy intellekt (GenAI) chet tili ta’limiga jadal kirib bormoqda, biroq uning madaniyatlararo muloqot
kompetensiyasini shakllantirishdagi ikkiyoqlama tabiati bir tomondan madaniy vositachi, ikkinchi tomondan madaniy “darvozabon”
(gatekeeper) sifatidagi roli yetarli tanqidiy tahlil qilinmagan. Ushbu maqola empirik va nazariy manbalarni tizimli
tahlil qilish orqali GenAI vositalarining madaniy xolislik va nomutanosiblik xavflarini, shuningdek, ularning ta’limiy salohiyatini
yoritadi. Tahlil natijalari GenAI tizimlarining G‘arb va ingliz tilida so‘zlashuvchi davlatlar qadriyatlariga moyilligini
tasdiqlovchi dalillarni, shuningdek, chet tili o‘qituvchilarini tayyorlashda tanqidiy sun’iy intellekt savodxonligi zarurligini
ko‘rsatdi. Maqola yakunida bo‘lajak o‘qituvchilar uchun to‘rt komponentli tanqidiy nazariy asos (aniqlash, tekshirish, vositachilik
qilish, aks ettirish) taklif etiladi.

Биография автора

  • Nasibaxon Jakbarova

    Is’hoqxon Ibrat nomidagi Namangan davlat chet tillari instituti
    v.b. dotsenti, ped. f. f. d. (PhD)

Библиографические ссылки

1. Kasneci E., Seßler K., Küchemann S. [va boshq.] ChatGPT for good? On opportunities and challenges of large language

models for education // Learning and Individual Differences. - 2023. - Vol. 103. - Art. 102274.

2. Kohnke L., Moorhouse B.L., Zou D. ChatGPT for language teaching and learning // RELC Journal. - 2023. - Vol. 54,

No. 2. - P. 537-550.

3. Klimova B., Chen J.H. The impact of AI on enhancing students’ intercultural communication competence at the university

level: A review study // Language Teaching Research Quarterly. - 2024. - Vol. 43. - P. 102-120

4. Tao Y., Viberg O., Baker R.S., Kizilcec R.F. Cultural bias and cultural alignment of large language models // PNAS

Nexus. - 2024. - Vol. 3, No. 9. - Art. pgae346.

5. Naous T., Ryan M.J., Xu W. Having beer after prayer? Measuring cultural bias in large language models // arXiv preprint.

- 2023. - arXiv:2305.14456.

6. Moorhouse B.L., Kohnke L. The effects of generative AI on initial language teacher education: The perceptions of

teacher educators // System. - 2024. - Vol. 122. - Art. 103290.

7. Sarwari A.Q., Javed M.N., Adnan H.M., Wahab M.N.A. Assessment of the impacts of artificial intelligence (AI) on intercultural

communication among postgraduate students in a multicultural university environment // Scientific Reports.

- 2024. - Vol. 14. - Art. 13611.

8. Miao F., Holmes W. Guidance for generative AI in education and research. - Paris: UNESCO, 2023. - 44 p.

9. Mehrabi N., Morstatter F., Saxena N., Lerman K., Galstyan A. A survey on bias and fairness in machine learning // ACM

Computing Surveys. - 2021. - Vol. 54, No. 6. - P. 1-35.

10. Long D., Magerko B. What is AI literacy? Competencies and design considerations // Proceedings of the 2020 CHI

Conference on Human Factors in Computing Systems. - New York: ACM, 2020. - P. 1-16.

11. Tour E., Pegrum M., Macdonald S. Engaging English language learners in AI literacy practices: A conceptual framework

and practical strategies for educators // English Australia Journal. - 2025. - Vol. 41, No. 1. - P. 27-46.

12. Stockwell G. ChatGPT in language teaching and learning: Exploring the road we’re travelling // Technology in Language

Teaching & Learning. - 2024. - Vol. 6, No. 1. - Art. 2273.

13. Moorhouse B.L., Wan Y., Wu C., Kohnke L., Ho T.Y., Kwong T. Developing language teachers’ professional generative

AI competence: An intervention study in an initial language teacher education course // System. - 2024. - Vol. 125. -

Art. 103399.

Опубликован

2026-08-24

Как цитировать

Sun’iy intellekt: madaniy vositachimi yoki madaniy “darvozabon”mi? chet tili o‘qituvchilarini tayyorlash uchun tanqidiy nazariy asos. (2026). MAKTABGACHA VA MAKTAB TA’LIMI JURNALI, 4(8), 148-152. https://doi.org/10.5281/zenodo.22193246