Sun’iy intellekt: madaniy vositachimi yoki madaniy “darvozabon”mi? chet tili o‘qituvchilarini tayyorlash uchun tanqidiy nazariy asos
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.22193246Ключевые слова:
generativ sun’iy intellekt; madaniyatlararo muloqot kompetensiyasi; algoritmik xolislik; tanqidiy sun’iy intellekt savodxonligi; chet til o‘qituvchilarini tayyorlashАннотация
Generativ sun’iy intellekt (GenAI) chet tili ta’limiga jadal kirib bormoqda, biroq uning madaniyatlararo muloqot
kompetensiyasini shakllantirishdagi ikkiyoqlama tabiati bir tomondan madaniy vositachi, ikkinchi tomondan madaniy “darvozabon”
(gatekeeper) sifatidagi roli yetarli tanqidiy tahlil qilinmagan. Ushbu maqola empirik va nazariy manbalarni tizimli
tahlil qilish orqali GenAI vositalarining madaniy xolislik va nomutanosiblik xavflarini, shuningdek, ularning ta’limiy salohiyatini
yoritadi. Tahlil natijalari GenAI tizimlarining G‘arb va ingliz tilida so‘zlashuvchi davlatlar qadriyatlariga moyilligini
tasdiqlovchi dalillarni, shuningdek, chet tili o‘qituvchilarini tayyorlashda tanqidiy sun’iy intellekt savodxonligi zarurligini
ko‘rsatdi. Maqola yakunida bo‘lajak o‘qituvchilar uchun to‘rt komponentli tanqidiy nazariy asos (aniqlash, tekshirish, vositachilik
qilish, aks ettirish) taklif etiladi.
Библиографические ссылки
1. Kasneci E., Seßler K., Küchemann S. [va boshq.] ChatGPT for good? On opportunities and challenges of large language
models for education // Learning and Individual Differences. - 2023. - Vol. 103. - Art. 102274.
2. Kohnke L., Moorhouse B.L., Zou D. ChatGPT for language teaching and learning // RELC Journal. - 2023. - Vol. 54,
No. 2. - P. 537-550.
3. Klimova B., Chen J.H. The impact of AI on enhancing students’ intercultural communication competence at the university
level: A review study // Language Teaching Research Quarterly. - 2024. - Vol. 43. - P. 102-120
4. Tao Y., Viberg O., Baker R.S., Kizilcec R.F. Cultural bias and cultural alignment of large language models // PNAS
Nexus. - 2024. - Vol. 3, No. 9. - Art. pgae346.
5. Naous T., Ryan M.J., Xu W. Having beer after prayer? Measuring cultural bias in large language models // arXiv preprint.
- 2023. - arXiv:2305.14456.
6. Moorhouse B.L., Kohnke L. The effects of generative AI on initial language teacher education: The perceptions of
teacher educators // System. - 2024. - Vol. 122. - Art. 103290.
7. Sarwari A.Q., Javed M.N., Adnan H.M., Wahab M.N.A. Assessment of the impacts of artificial intelligence (AI) on intercultural
communication among postgraduate students in a multicultural university environment // Scientific Reports.
- 2024. - Vol. 14. - Art. 13611.
8. Miao F., Holmes W. Guidance for generative AI in education and research. - Paris: UNESCO, 2023. - 44 p.
9. Mehrabi N., Morstatter F., Saxena N., Lerman K., Galstyan A. A survey on bias and fairness in machine learning // ACM
Computing Surveys. - 2021. - Vol. 54, No. 6. - P. 1-35.
10. Long D., Magerko B. What is AI literacy? Competencies and design considerations // Proceedings of the 2020 CHI
Conference on Human Factors in Computing Systems. - New York: ACM, 2020. - P. 1-16.
11. Tour E., Pegrum M., Macdonald S. Engaging English language learners in AI literacy practices: A conceptual framework
and practical strategies for educators // English Australia Journal. - 2025. - Vol. 41, No. 1. - P. 27-46.
12. Stockwell G. ChatGPT in language teaching and learning: Exploring the road we’re travelling // Technology in Language
Teaching & Learning. - 2024. - Vol. 6, No. 1. - Art. 2273.
13. Moorhouse B.L., Wan Y., Wu C., Kohnke L., Ho T.Y., Kwong T. Developing language teachers’ professional generative
AI competence: An intervention study in an initial language teacher education course // System. - 2024. - Vol. 125. -
Art. 103399.
Загрузки
Опубликован
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 MAKTABGACHA VA MAKTAB TA’LIMI JURNALI

Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.