Sun’iy intellekt vositalaridan foydalanish asosida matematika fanini o‘qitishda o‘quvchilarning kreativ fikrlashini rivojlantirish metodikasi
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.22341776Аннотация
Maktab matematika darslarida o‘quvchi ijodkorligini faollashtiradigan vositalar yetarli darajada tizimlashtirilmagani
sababli kreativ fikrlash ko‘nikmalarini barqaror rivojlantirish murakkablashmoqda. Maqsad – sun’iy intellekt vositalarini
qo‘llash asosida matematika o‘qitishning uch bosqichli metodikasini sinovdan o‘tkazish va o‘quvchilarning kreativ
fikrlashidagi siljishni aniqlash. Tadqiqotda 96 nafar o‘quvchi qatnashdi: 48 nafari tajriba guruhi va 48 nafari nazorat guruhi
bo‘lib, diagnostika 12 bandli kreativ fikrlash so‘rovnomasi orqali olib borildi. Aniqlovchi pretest, shakllantiruvchi intervensiya
va nazorat posttest bosqichlarida pedagogik tajriba qo‘llanildi; guruhlararo farqlar tahlili uchun tavsifiy statistika,
guruhlararo t-test va ta’sir hajmi ko‘rsatkichlari ishlatildi. O‘lchov asbobi ishonchliligi Cronbach alfa mezoniga mos ekani
qayd etildi. Natijalar tajriba guruhi foydasiga aniq siljishni ko‘rsatdi: posttestda kreativ topshiriqlarga javob berish tezligi
va yechimlar xilma-xilligi nazorat guruhiga nisbatan yuqoriroq bo‘ldi, farqlar p < 0,05 va p < 0,01 darajalarida kuzatildi.
Intervensiya, ayniqsa, algoritmik ko‘rsatmalarni vizual tahlil bilan birlashtirishda samarali chiqdi. Xulosa shuki, sun’iy
intellektga tayangan didaktik ssenariy matematik tafakkurni faollashtirib, ijodiy yondashuvni kuchaytiradi; metodik hissa
sifatida uch bosqichli tajriba modeli, diagnostika vositasi va dars topshiriqlarini moslashtirish tamoyillari taklif etildi
Ключевые слова
ijodiy tafakkur, intellektual yordamchi tizimlar, masala yechish, pedagogik tajriba, raqamli didaktika, shakllantiruvchi bosqichБиблиографические ссылки
1. UNESCO. AI and education: Guidance for policy-makers [Electronic resource]. - Paris: UNESCO, 2021. - URL: https://
unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000376709 (murojaat sanasi: 25.08.2026).
2. Holmes W., Tuomi I. State of the art and practice in AI in education // European Journal of Education. - 2022. - Vol.57.
- №4. - P. 542-570. DOI: 10.1111/ejed.12533
3. Kasneci E., Sessler K., Küchemann S. va boshq. et al. ChatGPT for good? On opportunities and challenges of large
language models for education // Learning and Individual Differences. - 2023. - Vol.103. - P. 102274. DOI: 10.1016/j.
lindif.2023.102274
4. Мухамедова Н.А., Тошпулатов Ш.Ш. Matematika darslarida sunʼiy intellekt vositalaridan foydalanishning didaktik
imkoniyatlari // Pedagogik taʼlim. - 2022. - №4. - B. 112-118.
5. Joʻrayev B.B., Niyozova M.S. Matematika oʻqitishda interaktiv va sunʼiy intellektga asoslangan metodlar // Pedagogik
mahorat. - 2024. - №1. - B. 89-96.
6. Holmes W., Bialik M., Fadel C. Artificial Intelligence in Education: Promises and Implications for Teaching and Learning
// Center for Curriculum Redesign. - 2019. - 176 p.
7. Zawacki-Richter O., Marín V.I., Bond M., Gouverneur F. Systematic review of research on artificial intelligence applications
in higher education - where are the educators? // International Journal of Educational Technology in Higher
Education. - 2019. - Vol.16. - №1. - P. 1-27. DOI: 10.1186/s41239-019-0171-0
8. Chen L., Chen P., Lin Z. Artificial Intelligence in Education: A Review // IEEE Access. - 2020. - Vol.8. - P. 75264-75278.
DOI: 10.1109/ACCESS.2020.2988510
9. Tlili A., Shehata B., Adarkwah M.A., Bozkurt A., Hickey D.T., Huang R. What if the devil is my guardian angel: ChatGPT
as a case study of using generative AI in education // Smart Learning Environments. - 2023. - Vol.10. - №1. - P. 1-24.
DOI: 10.1186/s40561-023-00237-x
10. Kohnke L., Moorhouse B.L., Zou D. ChatGPT for language teaching and learning // RELC Journal. - 2023. - Vol.54. -
№2. - P. 537-550. DOI: 10.1177/00336882231162868
11. Qodirova D.M., Karimova Z.R. Oʻquvchilarning kreativ fikrlashini rivojlantirishda raqamli texnologiyalardan foydalanish
// Taʼlim va innovatsion tadqiqotlar. - 2023. - №2. - B. 67-74.
12. Saydullayeva M.K., Xolmatova G.A. Oʻquvchilarda kreativ fikrlashni shakllantirishda muammoli taʼlim texnologiyalari //
Taʼlim, fan va innovatsiya. - 2021. - №5. - B. 23-31.
13. Кузьмина Н.В., Сафонова М.А. Применение искусственного интеллекта в обучении математике // Информатика
и образование. – 2023. – №6. – С. 34-42.
14. Григорьева Е.В., Лебедева Н.Н. Цифровые образовательные технологии и развитие креативного мышления
школьников // Вестник Московского университета. Серия 20: Педагогическое образование. – 2021. – №3. – С.
58-71.
15. Mhlanga D. Open AI in education, the responsible and ethical use of ChatGPT towards lifelong learning // SSRN Electronic
Journal. – 2023. – P. 1-12. DOI: 10.2139/ssrn.4354422
Загрузки
Опубликован
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 MAKTABGACHA VA MAKTAB TA’LIMI JURNALI
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.
Как цитировать
Страницы
Цитирование