O‘ZBEK VA JAHON ADABIYOTI MATNLARINI QIYOSIY TAHLIL QILISHDA SUN’IY INTELLEKT VA KOMPYUTER LINGVISTIKASINING O‘RNI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.23133914Аннотация
Ushbu maqolada o‘zbek va jahon adabiyoti matnlarini qiyosiy tahlil qilish jarayonida sun’iy intellekt va kompyuter lingvistikasi texnologiyalaridan foydalanishning nazariy va amaliy imkoniyatlari tadqiq etilgan. Tadqiqotda zamonaviy raqamli adabiyotshunoslik, korpus lingvistikasi, tabiiy tilni qayta ishlash, mashinaviy o‘rganish va katta til modellari asosida badiiy matnlarni tahlil qilish metodlari yoritilgan. O‘zbek va jahon adabiyoti namunalari doirasida leksik, morfologik, sintaktik, semantik va stilistik xususiyatlarni avtomatik aniqlash, mavzularni modellashtirish, semantik yaqinlikni belgilash, emotsional birliklarni tahlil qilish hamda mualliflik uslubini qiyosiy o‘rganish imkoniyatlari ko‘rib chiqilgan. Tadqiqotda o‘zbek tilining agglutinativ xususiyatlari va badiiy matnlarning milliy-madaniy komponentlari sun’iy intellekt asosidagi tahlilda alohida e’tibor talab qilishi asoslangan. Natijalar sun’iy intellekt va kompyuter lingvistikasi katta hajmdagi adabiy matnlarni tizimli qayta ishlash, statistik va semantik qonuniyatlarni aniqlash hamda qiyosiy adabiyotshunoslik uchun yangi daliliy baza yaratishda muhim vosita bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi. Shu bilan birga, avtomatik tahlil natijalarini insoniy filologik interpretatsiya bilan uyg‘unlashtirish zarurligi ta’kidlangan. Maqolada o‘zbek adabiyoti uchun raqamli korpuslar, lingvistik annotatsiya resurslari va milliy til xususiyatlariga moslashtirilgan sun’iy intellekt modellarini rivojlantirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan.Ключевые слова
sun’iy intellekt, kompyuter lingvistikasi, qiyosiy adabiyotshunoslik, o‘zbek adabiyoti, jahon adabiyoti, badiiy matn, tabiiy tilni qayta ishlash, korpus lingvistikasi, katta til modellari, semantik tahlil, stilometrik tahlil, raqamli adabiyotshunoslikБиблиографические ссылки
Isaeva, G. A., & Bakhtiyarova, M. F. (2026). A Survey of Computational Models in Contemporary Literary Studies and Their Limits.
Holmes, D. I. (1985). The Analysis of Literary Style–A Review. Journal of the Royal Statistical Society: Series A, 148(4), 328–341.
Moretti, F. (2013). Distant Reading. Verso. Distant Reading haqida ma’lumot.
Gorman, R. (2024). Morphosyntactic Annotation for Literary Style Analysis. Information, 15(4), 211.
Mozaffari, N., Mehrangmarani, B., & Khorramrouz, A. (2026). Applications, Performance, and Research Gaps of Large Language Models in Literary Studies: A Scoping Review. Human Behavior and Emerging Technologies, 2026, 8695447.
Computational literary studies bo‘yicha zamonaviy tadqiqot va metodlar sharhi.
Bizzoni, Y., et al. (2023). Adabiy matnlarda sentiment va stilometrik xususiyatlarni tahlil qilishga bag‘ishlangan tadqiqot.
Can automatic reading be close? Digital Scholarship in the Humanities.
O‘zbek tili korpus lingvistikasi va NLP resurslariga oid zamonaviy tadqiqot. AKTABGACHA VA AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTAB TA’LIMI 13.00.00 Pedagogika fanlari 13.00.01 Pedagogika nazariyasi. Pedagogik ta’limotlar tarixi 13.00.02 Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (sohalar bo‘yicha) 13.00.03 Maxsus pedagogika 13.00.04 Jismoniy tarbiya va sport mashg‘ulotlari nazariyasi va metodikasi 13.00.05 Kasb-hunar ta’limi nazariyasi va metodikasi 13.00.06 Elektron ta’lim nazariyasi va metodikasi (ta’lim sohalari va bosqichlari bo‘yicha) 13.00.07 Ta’limda menejment 13.00.08 Maktabgacha ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi 13.00.09 Ijtimoiy pedagogika 07.00.00 Tarix fanlari 19.00.00 Psixologiya fanlari 01.00.00 Fizika-matematika fanlari 02.00.00 Kimyo fanlari 03.00.00 Biologiya fanlari 09.00.00 Falsafa fanlari 10.00.00 Filologiya fanlari 11.00.00 Geografiya fanlari AKTABGACHA VA AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTAB TA’LIMI Mas’ul muharrir: Ramzidin Ashurov
Загрузки
Опубликован
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 «Maktabgacha va maktab ta’limi» jurnali
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.
Как цитировать
Страницы
Цитирование