KATTA YOSHDAGI AYOLLARDA METABOLIK SALOMATLIKNI YAXSHILASHGA YO‘NALTIRILGAN SOG‘LOMLASHTIRUVCHI JISMONIY MASHG‘ULOTLAR METODIKASI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.23181234Аннотация
Maqolada katta yoshdagi ayollarda metabolik salomatlikni yaxshilashga qaratilgan sog‘lomlashtiruvchi jismoniy mashg‘ulotlarning ilmiy-metodik asoslari ishlab chiqilgan. Tadqiqot nazariy-metodik xarakterga ega bo‘lib, 2020-2026-yillarda e’lon qilingan xalqaro tavsiyalar, tizimli sharhlar, meta-tahlillar va randomizatsiyalangan tadqiqotlar integrativ tahlil qilindi. Natijada metabolik korsatkichlar, funksional tayyorgarlik va individual yuklama javobini yagona monitoring tizimida birlashtiruvchi 12 haftalik diagnostik-adaptiv ko‘pkomponentli metodika taklif etildi. Metodika aerob mashqlar, kuch tayyorgarligi, muvozanat, egiluvchanlik, nafas mashqlari va kamharakat vaqtni uzib turish amaliyotini bosqichma-bosqich uyg‘unlashtiradi. Yuklama Borg shkalasi, “suhbat testi”, mashg‘ulotga bardoshlilik va tiklanish belgilariga ko‘ra individuallashtiriladi. Metabolik salomatlikni baholash uchun antropometrik, gemodinamik, biokimyoviy, funksional hamda xulqiy indikatorlar majmuasi asoslandi. Taklif etilgan metodika jismoniy tarbiya mutaxassisi va tibbiyot xodimi hamkorligida xavfsiz qo‘llash, oraliq nazorat asosida yuklamani korreksiyalash va mashg‘ulotlarni mustaqil davom ettirish ko‘nikmasini shakllantirishga yo‘naltirilgan.Ключевые слова
katta yoshdagi ayollar, metabolik salomatlik, sog‘lomlashtiruvchi jismoniy tarbiya, jismoniy faollik, aerob mashqlar, kuch mashqlari, muvozanat, tana tarkibi, glyukozalar almashinuvi, individual yuklamaБиблиографические ссылки
Bull, F. C., Al-Ansari, S. S., Biddle, S., Borodulin, K., Buman, M. P., Cardon, G., et al. (2020). World Health Organization 2020 guidelines on physical activity and sedentary behaviour. British Journal of Sports Medicine, 54(24), 1451–1462. https://doi.org/10.1136/bjsports-2020-102955
Strain, T., Flaxman, S., Guthold, R., Semenova, E., Cowan, M., Riley, L. M., et al. (2000). National, regional, and global trends in insufficient physical activity among adults from 2000 to 2022: a pooled analysis of 507 population-based surveys with 5.7 million participants. The Lancet Global Health. 2024;12(8):e1232-e1243. doi:10.1016/S2214-109X(24)00150-5. AKTABGACHA VA AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTAB TA’LIMI. 10.1016/S2214-109X(24)00150-5. https://doi.org/10.1016/S2214-109X(24)00150-5
Duncan, B. B., Magliano, D. J., & Boyko, E. J. (2026). IDF Diabetes Atlas 11th edition 2025: global prevalence and projections for 2050. Nephrology Dialysis Transplantation, 41(1), 7–9. https://doi.org/10.1093/ndt/gfaf177
American Diabetes Association Professional Practice Committee for Diabetes. 5. Facilitating positive health behaviors and well-being to improve health outcomes: Standards of Care in Diabetes-2026. Diabetes Care. 2026;49(Suppl.
:S89-S131. doi:10.2337/dc26-S005.
Tan, A., Thomas, R. L., Campbell, M. D., Prior, S. L., Bracken, R. M., & Churm, R. (2023). Effects of exercise training on metabolic syndrome risk factors in post-menopausal women: a systematic review and meta-analysis of randomised controlled trials. Clinical Nutrition, 42(3), 337–351. https://doi.org/10.1016/j.clnu.2023.01.008
Lee, D. C., Brellenthin, A. G., Lanningham-Foster, L. M., Kohut, M. L., & Li, Y. (2024). Aerobic, resistance, or combined exercise training and cardiovascular risk profile in overweight or obese adults: the CardioRACE trial. European Heart Journal, 45(13), 1127–1142. https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehad827
Lopez, P., Taaffe, D. R., Galvao, D. A., Newton, R. U., Nonemacher, E. R., Wendt, V. M., et al. (2022). Resistance training effectiveness on body composition and body weight outcomes in individuals with overweight and obesity across the lifespan: a systematic review and meta-analysis. Obesity Reviews. 2022;23(5):e13428. doi:10.1111/obr.13428. e13428. doi:10.1111/obr.13428. https://doi.org/10.1111/obr.13428
Valenti, V. E., Chagas, A. D. S., Chedraui, P., de Souza, I. S., Porto, A. A., Sorpreso, I. C. E., et al. (2025). Effect of combined aerobic exercise and resistance training on postmenopausal women with type 2 diabetes: a systematic review and meta-analysis. Gynecological Endocrinology. 2025;41(1):2450338. doi:10.1080/09513590.2025.2450338. https://doi.org/10.1080/09513590.2025.2450338
Son, W. M., Pekas, E. J., & Park, S. Y. (2020). Twelve weeks of resistance band exercise training improves age-associated hormonal decline, blood pressure, and body composition in postmenopausal women with stage 1 hypertension: a randomized clinical trial. Menopause, 27(2), 199–207. https://doi.org/10.1097/GME.0000000000001444
Garber, C. E., Blissmer, B., Deschenes, M. R., Franklin, B. A., Lamonte, M. J., Lee, I. M., et al. (2011). Quantity and quality of exercise for developing and maintaining cardiorespiratory, musculoskeletal, and neuromotor fitness in apparently healthy adults: guidance for prescribing exercise. Medicine & Science in Sports & Exercise, 43(7), 1334–1359. https://doi.org/10.1249/
Загрузки
Опубликован
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 «Maktabgacha va maktab ta’limi» jurnali

Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.
