ALALIYALI BOLALARDA NUTQKOMPETENSIYASINI RIVOJLANTIRISHNING NEYROKOGNITIV MULTIMODAL TEXNOLOGIYALARI

Авторы

  • Madina Odil qizi Usarova Nizomiy nomidagi O‘zbekiston milliy pedagogika universiteti mustaqil tadqiqotchisi Автор

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.23203457

Аннотация

Maqolada alaliyali bolalarda nutq kompetensiyasini rivojlantirish uchun neyrokognitiv va multimodal yondashuvlarni birlashtiruvchi nazariy-metodik model asoslanadi. “Alaliya” tushunchasining postsovet logopediya maktabidagi mazmuni xalqaro rivojlanish til buzilishi va bolalik nutq apraksiyasi terminlari bilan qiyoslanadi, biroq ular o‘zaro aynan teng emasligi ta’kidlanadi. Nutq kompetensiyasi fonologik, leksik-semantik, grammatik, pragmatik va kommunikativ komponentlarning funksional tizimi sifatida talqin qilinadi. Taklif etilayotgan texnologiya eshitish, ko‘rish, kinestetik-taktil, motor va raqamli kanallarni maqsadli uyg‘unlashtiradi hamda verbal ishchi xotira, diqqat, ijro funksiyalari, nutqiy motor rejalashtirish va ma’no hosil qilish mexanizmlariga tayanadi. Model diagnostik profil tuzish, individual maqsadlarni belgilash, ierarxik yordam, intensiv takrorlash, tabiiy kommunikativ vaziyatga ko‘chirish va dinamik monitoring bosqichlarini qamrab oladi. Maqola empirik natijalarni da’vo qilmaydi; u keyingi eksperimental tadqiqot uchun tekshiriladigan mezon va indikatorlarni taklif etadi.

Ключевые слова

alaliya, nutq kompetensiyasi, neyrokognitiv yondashuv, multimodal ta’lim, verbal ishchi xotira, nutqiy praksis, qo‘shimcha va muqobil kommunikatsiya, logopedik texnologiya

Библиографические ссылки

Niu, T., Wang, S., Ma, J., Zeng, X., & Xue, R. (2024). Executive functions in children with developmental language disorder: a systematic review and meta-analysis. Frontiers in Neuroscience. 2024;18:1390987. doi:10.3389/fnins.2024.1390987. https://doi.org/10.3389/fnins.2024.1390987

Morgan, A. (2018). T, Murray E, Liégeois F. J. Interventions for childhood apraxia of speech. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2018;(5):CD006278. doi:10.1002/14651858.CD006278.pub3. https://doi.org/10.1002/14651858.CD006278.pub3

Grigos M., I., et al. (2024). Dynamic Temporal and Tactile Cueing in Young Children With Childhood Apraxia of Speech: A Multiple Single-Case Design. Journal of Speech, Language, and Hearing Research. 2024.

Digital Intervention in Children With Developmental Language Disorder: Systematic Review. Journal of Medical Internet Research. 2025. PMCID: PMC12124036.

American Speech-Language-Hearing Association. Childhood Apraxia of Speech. Practice Portal. Available at: https:// www.asha.org/practice-portal/clinical-topics/childhood-apraxia-of-speech/ (accessed 07.09.2026).

O’Neill, T., Light, J., & Pope, L. (2017). The effectiveness of aided augmented input techniques for persons with developmental disabilities: a systematic review. Augmentative and Alternative Communication, 33(3), 149–159. https://doi.org/10.1080/074

Neumann, K., et al. (2024). Clinical practice guideline: Interventions for Developmental Language Delay and Disorders. Deutsches Ärzteblatt International, 121(5), 155–162. https://doi.org/10.3238/arztebl.m2024.0004

Bishop D. V., M., et al. (2017). Phase 2 of CATALISE: Terminology. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 58(10), 1068–1080. https://doi.org/10.1111/jcpp.12721

Kapa, L. (2015). L, Plante E. Executive function in SLI: recent advances and future directions. Current Developmental Disorders Reports, 2, 245–252.

Vugs, B., Cuperus, J., Hendriks, M., & Verhoeven, L. (2013). Visuospatial working memory in specific language impairment: a meta-analysis. Research in Developmental Disabilities, 34(9), 2586–2597.

Maas, E., & Gildersleeve-Neumann, C. (2014). E, Jakielski K. J, Stoeckel R. Motor-based intervention protocols in treatment of childhood apraxia of speech. Current Developmental Disorders Reports, 1, 197–206. https://doi.org/10.1007/s40474-014-

World Health Organization. International Classification of Functioning, Disability and Health: Children and Youth Version. Geneva: WHO; 2007.

Luriya A., R. (2003). Osnovy neyropsikhologii. Moskva: Akademiya; 2003.

Vygotskiy L., S. (1999). Myshlenie i rech. Moskva: Labirint; 1999.

Arkhipova E., F. (2019). Korrektsionno-logopedicheskaya rabota pri tyazhelykh narusheniyakh rechi. Moskva: AST; 2019. AKTABGACHA VA AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTAB TA’LIMI 13.00.00 Pedagogika fanlari 13.00.01 Pedagogika nazariyasi. Pedagogik ta’limotlar tarixi 13.00.02 Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (sohalar bo‘yicha) 13.00.03 Maxsus pedagogika 13.00.04 Jismoniy tarbiya va sport mashg‘ulotlari nazariyasi va metodikasi 13.00.05 Kasb-hunar ta’limi nazariyasi va metodikasi 13.00.06 Elektron ta’lim nazariyasi va metodikasi (ta’lim sohalari va bosqichlari bo‘yicha) 13.00.07 Ta’limda menejment 13.00.08 Maktabgacha ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi 13.00.09 Ijtimoiy pedagogika 07.00.00 Tarix fanlari 19.00.00 Psixologiya fanlari 01.00.00 Fizika-matematika fanlari 02.00.00 Kimyo fanlari 03.00.00 Biologiya fanlari 09.00.00 Falsafa fanlari 10.00.00 Filologiya fanlari 11.00.00 Geografiya fanlari AKTABGACHA VA AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTAB TA’LIMI Mas’ul muharrir: Ramzidin Ashurov.

Загрузки

Опубликован

2026-10-02

Как цитировать

ALALIYALI BOLALARDA NUTQKOMPETENSIYASINI RIVOJLANTIRISHNING NEYROKOGNITIV MULTIMODAL TEXNOLOGIYALARI. (2026). «Maktabgacha Va Maktab ta’limi» Jurnali, 4(10), 485-489. https://doi.org/10.5281/zenodo.23203457

Страницы

485-489

Цитирование

Открыть в Google Scholar
Том 4 № 10 (2026): «Maktabgacha va maktab ta’limi» jurnali 10-son