SUN’IY INTELLEKT TEXNOLOGIYALARI SHAROITIDA TA’LIMNING INSONPARVARLIK PARADIGMASINI RIVOJLANTIRISHNING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.23375016Аннотация
Ushbu maqolada sun’iy intellekt (SI) va generativ texnologiyalar integratsiyalashayotgan ta’lim muhitida insonparvarlik paradigmasini rivojlantirishning nazariy-metodologik asoslari o‘rganiladi. Tadqiqot tizimli, aksiologik, antropologik, kompetensiyaviy va shaxsga yo‘naltirilgan yondashuvlarga, mahalliy pedagogika adabiyotlari hamda UNESCO va OECDning konseptual hujjatlari tahliliga asoslanadi. Adabiyotlarni qiyosiy tahlil qilish va pedagogik modellashtirish orqali insonparvar SI integratsiyasining besh komponentli konseptual modeli taklif etildi: maqsadli, mazmuniy, texnologik, kommunikativ va diagnostik. Shuningdek, mustaqil fikrlash, axloqiy mas’uliyat, ijodkorlik va hamkorlikni baholashga doir mezon va kuzatiladigan indikatorlar ishlab chiqildi. Asosiy xulosa shundan iboratki, SIning pedagogik qiymatini faqat axborot yaratish tezligi bilan emas, balki o‘quvchi subyektligi, tanqidiy tafakkuri va shaxsiy rivojlanishiga qo‘shgan hissasi bilan baholash zarur. Takliflar nazariy xususiyatga ega va eksperimental validatsiyani talab qiladi.Ключевые слова
sun’iy intellekt, generativ texnologiyalar, insonparvarlik paradigmasi, aksiologik yondashuv, shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim, raqamli pedagogika, pedagogik model, tanqidiy tafakkurБиблиографические ссылки
1. Miao, F., & Holmes, W. (2023). Guidance for Generative AI in Education and Research. Paris: UNESCO, 2023. https://unesdoc. unesco.org/ark:/48223 /pf000 0386693.
2. Miao, F., & Cukurova, M. (2024). AI Competency Framework for Teachers. Paris: UNESCO, 2024. https://unesdoc.unesco.org/ ark:/48223/pf0000391104.
3. International Commission on the Futures of Education. Reimagining Our Futures Together: A New Social Contract for Education. Paris: UNESCO, 2021.
4. Zawacki-Richter, O., Marín V., I., Bond, M., & Gouverneur, F. (2019). Systematic review of research on artificial intelligence applications in higher education. 41239–019. https://doi.org/10.1186/s41239-019-0171-0
5. Kasneci, E., et al. (2023). ChatGPT for good? On opportunities and challenges of large language models for education. Learning and Individual Differences. 2023;103:102274. https://doi.org/10.1016/j.lindif.2023.102274. https://doi.org/10.1016/j.lindif.2023.102274
6. OECD. OECD Digital Education Outlook 2023: Towards an Effective Digital Education Ecosystem. Paris: OECD Publishing, 2023. https://doi.org/10.1787/c74f03de-en
7. UNESCO. Recommendation on the Ethics of Artificial Intelligence. Paris: UNESCO, 2021.
8. Dewey, J. (1938). Experience and Education. New York: Macmillan, 1938.
9. Rogers C., R. (1969). Freedom to Learn. Columbus, OH: Charles E. Merrill, 1969.
10. Freire, P. (1970). Pedagogy of the Oppressed. New York: Herder and Herder, 1970.
11. Xodjayev, B. X. (2017). Umumiy pedagogika nazariyasi va amaliyoti. Toshkent: Sano-standart, 2017. 416 b.
12. Azizxo‘jayeva, N. N. (2006). Pedagogik texnologiyalar va pedagogik mahorat. Toshkent: O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasi Adabiyot jamg‘armasi nashriyoti, 2006. 160 b.
13. Saidahmedov, N. (2003). Yangi pedagogik texnologiyalar. Toshkent: Moliya, 2003. 172 b.
14. Yo‘ldoshev O‘.J. Umumiy pedagogika. Toshkent: Fan va texnologiya, 2017. 376 b.
15. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 14-oktabrdagi PQ-358-son qarori. Sun’iy intellekt texnologiyalarini 2030-yilga qadar rivojlantirish strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida. https://lex.uz/ AKTABGACHA VA AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTAB TA’LIMI 13.00.00 Pedagogika fanlari 13.00.01 Pedagogika nazariyasi. Pedagogik ta’limotlar tarixi 13.00.02 Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (sohalar bo‘yicha) 13.00.03 Maxsus pedagogika 13.00.04 Jismoniy tarbiya va sport mashg‘ulotlari nazariyasi va metodikasi 13.00.05 Kasb-hunar ta’limi nazariyasi va metodikasi 13.00.06 Elektron ta’lim nazariyasi va metodikasi (ta’lim sohalari va bosqichlari bo‘yicha) 13.00.07 Ta’limda menejment 13.00.08 Maktabgacha ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi 13.00.09 Ijtimoiy pedagogika 07.00.00 Tarix fanlari 19.00.00 Psixologiya fanlari 01.00.00 Fizika-matematika fanlari 02.00.00 Kimyo fanlari 03.00.00 Biologiya fanlari 09.00.00 Falsafa fanlari 10.00.00 Filologiya fanlari 11.00.00 Geografiya fanlari AKTABGACHA VA AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTAB TA’LIMI Mas’ul muharrir: Ramzidin Ashurov
Загрузки
Опубликован
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 «Maktabgacha va maktab ta’limi» jurnali
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.
Как цитировать
Страницы
Цитирование