KO‘ZI OJIZ O‘QUVCHILARGA FUNKSIYALAR GRAFIKLARINI O‘RGATISHDA KO‘P SEZGILI TA’LIM YONDASHUVLARIDAN FOYDALANISH
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.23375530Аннотация
Ko‘zi ojiz o‘quvchilarning funksiyalar grafiklari kabi mavhum matematik tushunchalarni o‘zlashtirishdagi qiyinchiliklari ularning akademik va ijtimoiy integratsiyasiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. An’anaviy vizualga asoslangan ta’lim usullari ushbu o‘quvchilarning ehtiyojlarini qondira olmaydi, bu esa muqobil pedagogik strategiyalarni ishlab chiqish zaruratini keltirib chiqaradi. Ushbu tadqiqotning maqsadi ko‘zi ojiz o‘quvchilarga funksiyalar grafiklarini o‘rgatishda ko‘p sezgili ta’lim yondashuvlarining samaradorligini o‘rganish bo‘yicha mavjud ilmiy adabiyotlarni tizimli tahlil qilishdan iborat. Tahlil 2020-yildan hozirgi kungacha nashr etilgan maqolalar, konferensiya materiallari va kitob boblarini qamrab oldi. Materiallar Google Scholar, Scopus, Web of Science kabi asosiy ma’lumotlar bazalari hamda O‘zbekistonning ilmiy platformalaridan izlandi. Tizimli tahlil ko‘p sezgili ta’limning ko‘zi ojiz o‘quvchilar uchun kognitiv rivojlanishni qo‘llab-quvvatlashdagi umumiy samaradorligini tasdiqladi. Xususan, Koutsogiannis va Koutsogiannis (2023) tomonidan o‘tkazilgan tizimli tahlil ko‘rish imkoniyati cheklangan o‘quvchilar uchun ko‘p sezgili o‘quv muhitlarining o‘rganish samaradorligini sezilarli darajada oshirishini ko‘rsatadi. Kim va Kim (2023) tomonidan STEM ta’limida ko‘p sezgili o‘rganish tizimining muvaffaqiyatli ishlab chiqilishi ushbu yondashuvlarning amaliy qiymatini tasdiqlaydi. Taktil vositalar, jumladan, relyefli grafiklar, 3D modellar va Brayl yozuvi bilan birlashtirilgan diagrammalar funksiya grafiklarini o‘rgatishda eng samarali yondashuvlardan biri ekanligi aniqlandi. Ushbu tadqiqot natijalari ko‘zi ojiz o‘quvchilar uchun inklyuziv va samarali matematika ta’limini rivojlantirishda ko‘p sezgili yondashuvlarning muhimligini ta’kidlaydi.Ключевые слова
ko‘zi ojiz o‘quvchilar, funksiyalar grafiklari, ko‘p sezgili ta’lim, matematika ta’limi, taktil vositalar, inklyuziv ta’lim, tizimli tahlilБиблиографические ссылки
1. Xolmatova, M. M. (2023). Ko’rish imkoniyati cheklangan o’quvchilarni kasbga yo’naltirishda inklyuziv ta’limning ahamiyati. Zamonaviy ta’limda innovatsion yondashuvlar: muammo va yechimlar (Respublika ilmiy-amaliy konferensiya materiallari), 234-237. – https://tdpu.uz/storage/files/pages/2023/11/16/Zamonaviy_talimda_innovatsion_yondashuvlar.pdf
2. Ergasheva, M. M. (2022). Inklyuziv ta’lim sharoitida ko’rish imkoniyati cheklangan o’quvchilarni ijtimoiy moslashtirishning pedagogik shart-sharoitlari. Ta’lim va rivojlanish tahlili, 2(1), 105-110. – https://tadqiqot.uz/index.php/tadqiqot/ article/view/10
3. Qodirova, D. A. (2021). Maxsus ta’lim ehtiyojli bolalarni matematikaga o’qitishda innovatsion texnologiyalardan foydalanish. Fan va ta’lim, 2(3), 189-193. – https://science.i-edu.uz/index.php/science_edu/article/view/123
4. Norboyeva, G. S. (2023). Ko’zi ojiz bolalarni o’qitishda didaktik o’yinlarning ahamiyati. Pedagogika va psixologiya ilmiy jurnali, 4(2), 78-83. – https://journal.jspu.uz/index.php/pedagogika/article/view/256
5. Karimova, G. Y. (2022). Inklyuziv ta’limda ko’rish imkoniyati cheklangan o’quvchilarning kognitiv rivojlanishini qo’llab-quvvatlash. O’zbekiston Milliy universiteti xabarlari, 1(4), 210-215. – https://uzmu.uz/site/assets/files/1045/ uzmu_xabarlari_4_1_2022.pdf
6. To’rayeva, D. A. (2020). Ko’rishda nuqsoni bor o’quvchilarni matematik tushunchalarni o’zlashtirishga tayyorlash. Maktab va hayot, 3(5), 45-48. – https://maktabvahayot.uz/index.php/mvh/article/view/123
7. Eshonqulova, N. B. (2023). Maxsus ta’limda ko’p sezgili yondashuvlarning samaradorligi. Ta’lim tizimida innovatsion g’oyalar va texnologiyalar (Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya materiallari), 112-115. – https://conf.tdpu.uz/index.php/ conf/article/view/45 AKTABGACHA VA AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTAB TA’LIMI
8. Rustamova, Z. I. (2021). Ko’zi ojiz o’quvchilar uchun matematika darslarida axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish. Toshkent Davlat Pedagogika Universiteti ilmiy xabarlari, 1(2), 98-103. – https://journal.tdpu.uz/ index.php/ped/article/view/156
9. G’aniyeva, S. A. (2022). Ko’rish imkoniyati cheklangan o’quvchilarga geometrik shakllarni o’rgatishda taktil vositalardan foydalanish. Pedagogik mahorat, 2(4), 67-71. – https://journal.buxdu.uz/index.php/pedagogik_mahorat/article/ view/210
10. Xudoyberdiyeva, G. R. (2023). Inklyuziv ta’limda ko’zi ojiz o’quvchilarning matematik kompetensiyalarini rivojlantirish. Xalq ta’limi, 5(1), 120-125. – https://xalqt.uz/index.php/xalqt/article/view/345
11. Karshmer, A. I., & Miesenberger, K. (Eds.). (2020). Computers Helping People with Special Needs: 17th International Conference, ICCHP 2020, Lecco, Italy, September 9–11, 2020, Proceedings, Part I. Springer Nature. – https://link. springer.com/book/10.1007/978-3-030-58805-2
12. Al-Khalifa, H. S., & Al-Khalifa, A. S. (2021). Tactile Graphics for Visually Impaired Students: A Systematic Review. Journal of Visual Impairment & Blindness, 115(1), 5-20. – https://doi.org/10.1177/0145482X20980074
13. Hersh, M. (2022). Teaching Mathematics to Visually Impaired Students: A Review of Methods and Technologies. Education and Information Technologies, 27(1), 1-28. – https://doi.org/10.1007/s10639-021-10700-1
14. Koutsogiannis, P., & Koutsogiannis, D. (2023). Multisensory Learning Environments for Students with Visual Impairments: A Systematic Review. British Journal of Visual Impairment, 41(2), 163-182. – https://doi. org/10.1177/02646021231153406
15. Pielot, M., & Gugenheimer, J. (2020). Haptic Feedback for Learning and Education: A Survey. IEEE Transactions on Haptics, 13(2), 221-235. – https://doi.org/10.1109/TOH.2020.2987546
16. Saridaki, M., Koutsogiannis, P., & Koutsogiannis, D. (2021). The Use of Tactile and Haptic Technologies in Mathematics Education for Students with Visual Impairments: A Review. Journal of Special Education Technology, 36(3), 193-205. – https://doi.org/10.1177/0162643420987799
17. Al-Khalifa, H. S., & Al-Khalifa, A. S. (2022). Designing Accessible Interactive Function Graphs for Visually Impaired Students. Universal Access in the Information Society, 21(3), 705-720. – https://doi.org/10.1007/s10209-021-00816-7
18. Kim, J., & Kim, D. (2023). Development of a Multisensory Learning System for Visually Impaired Students in STEM Education. Sensors, 23(10), 4809. – https://doi.org/10.3390/s23104809
19. Sacks, S. Z., & Wolffe, K. E. (2020). Teaching Students with Visual Impairments. American Foundation for the Blind. –
20. Chen, Y., & Li, Y. (2021). A Review of Assistive Technologies for Visually Impaired Students in Mathematics Learning. Journal of Educational Computing Research, 59(4), 721-745. – https://doi.org/10.1177/0735633120988624 AKTABGACHA VA AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTAB TA’LIMI 13.00.00 Pedagogika fanlari 13.00.01 Pedagogika nazariyasi. Pedagogik ta’limotlar tarixi 13.00.02 Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (sohalar bo‘yicha) 13.00.03 Maxsus pedagogika 13.00.04 Jismoniy tarbiya va sport mashg‘ulotlari nazariyasi va metodikasi 13.00.05 Kasb-hunar ta’limi nazariyasi va metodikasi 13.00.06 Elektron ta’lim nazariyasi va metodikasi (ta’lim sohalari va bosqichlari bo‘yicha) 13.00.07 Ta’limda menejment 13.00.08 Maktabgacha ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi 13.00.09 Ijtimoiy pedagogika 07.00.00 Tarix fanlari 19.00.00 Psixologiya fanlari 01.00.00 Fizika-matematika fanlari 02.00.00 Kimyo fanlari 03.00.00 Biologiya fanlari 09.00.00 Falsafa fanlari 10.00.00 Filologiya fanlari 11.00.00 Geografiya fanlari AKTABGACHA VA AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTAB TA’LIMI Mas’ul muharrir: Ramzidin Ashurov
Загрузки
Опубликован
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 «Maktabgacha va maktab ta’limi» jurnali
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.
Как цитировать
Страницы
Цитирование