QOZOQ, RUS, O‘ZBEK VA INGLIZ TILLARIDA SOTSIOLINGVISTIK TERMINLARNING TARJIMASI: TERMINOLOGIK EKVIVALENTLIKNING QIYOSIY TAHLILI

Аннотация

Ushbu maqolada qozoq, rus, o‘zbek va ingliz tillarida sotsiolingvistik terminlarni tarjima qilish muammolari terminologik ekvivalentlik nuqtayi nazaridan qiyosiy tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi mazkur tillarda qo‘llanadigan terminlarning tushunchaviy mazmuni, semantik chegaralari va ilmiy nutqdagi vazifalarini solishtirish orqali muqobil tanlash mezonlarini aniqlashtirishdan iborat. Tahlil markazida bilingvizm, diglossiya, kod almashinuvi, til siyosati, til hamjamiyati va tilning ijtimoiy nufuzi kabi tushunchalar turadi. Tadqiqotda qiyosiy, semantik va kontekstual tahlil usullari qo‘llanadi; terminlar shakliy o‘xshashlik, ta’riflarning muvofiqligi va qo‘llanish xususiyatlari asosida baholanadi. To‘liq va qisman ekvivalentlik, shuningdek, izohli tarjimani talab qiladigan holatlar farqlanadi. Terminologik muqobilning aniqligi so‘zlarning tashqi o‘xshashligidan tashqari, tegishli tushunchaning hajmi va ilmiy an’anadagi talqiniga ham bog‘liqligi asoslanadi. Qozoq va o‘zbek tillarining qarindoshligi, rus tilidagi terminologik an’ana hamda ingliz tilidagi nazariy tushunchalarni o‘zlashtirish jarayoni tarjima yechimlarini belgilovchi omillar sifatida ko‘rib chiqiladi. Maqolada terminlarni izchil qo‘llash, ularning ta’riflarini o‘zaro muvofiqlashtirish va zarur hollarda qisqa izoh bilan berish tamoyillari taklif etiladi. Tahlil filologiya yo‘nalishidagi talabalarning sotsiolingvistik tushunchalarni anglashiga, ilmiy matnlarni tarjima qilishiga hamda to‘rt tilli terminologik lug‘atlar tuzish mezonlarini ishlab chiqishga xizmat qiladi.