BO‘LAJAK INFORMATIKA O‘QITUVCHILARINI MAKTAB DARSLARIDA SUN’IY INTELLEKTDAN BOSQICHMA-BOSQICH FOYDALANISHGA TAYYORLASH: SI YORDAMI DARAJALARI VA TOPSHIRIQ LOYIHALASH METODIKASI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.23473401Аннотация
Maqolada pedagogika oliy ta’lim muassasalarida tahsil olayotgan bo‘lajak informatika o‘qituvchilarini umumiy o‘rta ta’lim maktablarida generativ sun’iy intellektdan (SI) o‘quvchilar yoshi va o‘quv maqsadiga mos holda foydalanishga tayyorlash masalasi ko‘rib chiqiladi. UNESCOning SI bo‘yicha yo‘riqnoma va kompetensiya freymvorklari, SI savodxonligi konsepsiyalari hamda maktab yoshidagi o‘quvchilar ishtirokida o‘tkazilgan empirik tadqiqotlar tahlil qilinadi. Tahlil asosida SI yordami darajalari shkalasini (A0–A3) maktab bosqichlariga moslashtirish taklif etiladi. Shuningdek, talabalar SI ishtirokidagi maktab topshirig‘ini loyihalaydigan “topshiriq pasporti” praktikumi va uni baholash mezonlari ishlab chiqiladi. Topshiriq loyihalash bo‘lajak o‘qituvchining kasbiy tayyorgarligini shakllantirish bilan birga, uning intellektual-ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirish vositasi sifatida asoslanadi.Ключевые слова
bo‘lajak informatika o‘qituvchisi, generativ sun’iy intellekt, maktab informatikasi, SI savodxonligi, SI yordami darajalari, topshiriq loyihalash, intellektual-ijodiy qobiliyatlarБиблиографические ссылки
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 14-oktabrdagi “Sun’iy intellekt texnologiyalarini 2030-yilga qadar rivojlantirish strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi PQ-358-son qarori. – URL: https://lex.uz/docs/-7158604.
2. Kelasi o‘quv yilidan “Informatika” fani o‘quv dasturlariga sun’iy intellektga oid mavzular kiritiladi. (2025). Ta’lim xabarlari.
3. Miao, F., & Holmes, W. (2023). Guidance for generative AI in education and research. UNESCO.
4. Miao, F., & Cukurova, M. (2024). AI competency framework for teachers. UNESCO. https://doi.org/10.54675/ZJTE2084
5. Jumayev, I. N. (2026). Aniq va tabiiy fanlarni o‘qitishda sun’iy intellekt yordamida talabalarning intellektual-ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirish. Aniq va tabiiy fanlarni o‘qitishda sun’iy intellekt, raqamli texnologiyalar va STEAM yondashuvlar.
6. Ilyasova, Z. K. (2026). Informatika ta’limida sun’iy intellekt texnologiyalarining metodologik asoslari. Science and Society, (1).
7. Turdaliyeva, N. A. (2025). Sun’iy intellekt elementlarini informatika ta’limiga integratsiya qilish: fundamental, kasbiy va umumta’limiy yondashuvlar. NamDU ilmiy axborotnomasi, (11).
8. Bastani, H., Bastani, O., Sungu, A., Ge, H., Kabakcı, Ö., Mariman, R., & Generative, A. I. (2025). without guardrails can harm learning: Evidence from high school mathematics. Proceedings of the National Academy of Sciences, 122(26). https://doi.org/10.1073/pnas.2422633122
9. Kazemitabaar, M., Chow, J., Ma, C. K. T., Ericson, B. J., Weintrop, D., & Grossman, T. (2023). Studying the effect of AI code generators on supporting novice learners in introductory programming. Proceedings of the, 1–23. https://doi.org/10.1145/3544548.3580919
10. Miao, F., & Shiohira, K. (2024). AI competency framework for students. UNESCO. https://doi.org/10.54675/JKJB9835
11. Long, D., & Magerko, B. (2020). What is AI literacy? Competencies and design considerations. Proceedings of the, 1–16. https://doi.org/10.1145/3313831.3376727
12. Touretzky, D., Gardner-McCune, C., Martin, F., Seehorn, D., & Envisioning, A. I. (2019). for K-12: What should every child know about AI?. Proceedings of the AAAI Conference on Artificial Intelligence, 33(01), 9795–9799. https://doi.org/10.1609/aaai.v33i01.33019795
13. Tedre, M., Toivonen, T., Kahila, J., Vartiainen, H., Valtonen, T., Jormanainen, I., & Pears, A. (2021). Teaching machine learning in K–12 classroom: Pedagogical and technological trajectories for artificial intelligence education. IEEE Access, 9, 110558–110572. https://doi.org/10.1109/ACCESS.2021.3097962
14. Wing, J. M. (2006). Computational thinking. Communications of the ACM, 49(3), 33–35. https://doi.org/10.1145/1118178.1118215
15. Mishra, P., & Koehler, M. J. (2006). Technological pedagogical content knowledge: A framework for teacher knowledge. Teachers College Record, 108(6), 1017–1054. https://doi.org/10.1111/j.1467-9620.2006.00684.x
16. Wood, D., Bruner, J. S., & Ross, G. (1976). The role of tutoring in problem solving. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 17(2), 89–100. https://doi.org/10.1111/j.1469-7610.1976.tb00381.x
Загрузки
Опубликован
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 «Maktabgacha va maktab ta’limi» jurnali
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.
Как цитировать
Страницы
Цитирование