Boshlangʻich sinflarda ona tili va oʻqish savodxonligi darslariga kreativ fikrlash asosida tayyorlash

Аннотация

Boshlang‘ich ta’limda ona tili va o‘qish savodxonligi fanlari o‘quvchining nutqiy rivoji, matnni anglash,
fikrni yozma va og‘zaki ifodalash, muloqot madaniyati hamda intellektual faoliyatining tayanch poydevorini belgilaydi.
Zamonaviy ta’lim siyosati kompetensiyaviy yondashuvni kuchaytirar ekan, boshlang‘ich sinflarda kreativ fikrlashni darsga
tayyorlash (rejalashtirish) jarayonini markaziy didaktik shart sifatida ko‘rish zarurati ortib bormoqda. Xususan, xalqaro
baholashlar o‘qish savodxonligini tizimli takomillashtirishni talab etadi: masalan, PIRLS 2021 natijalariga ko‘ra O‘zbekiston
o‘quvchilarining o‘qish bo‘yicha o‘rtacha ko‘rsatkichi 437 ball atrofida qayd etilgan bo‘lib, bu dars jarayonida matn
bilan ishlash strategiyalarini chuqurlashtirish zarurligini ko‘rsatadi. Shu asosda maqolada kreativ fikrlashni ona tili va
o‘qish savodxonligi darslariga tayyorlashning nazariy-me’yoriy asoslari, “kreativ topshiriq–matn–muloqot–refleksiya” zanjiriga
tayangan didaktik modeli hamda baholash mezonlari ishlab chiqiladi. Tadqiqot metodlari sifatida ilmiy adabiyotlar
tahlili, normativ-huquqiy hujjatlarning kontent tahlili, metodik modellashtirish, dars dizaynini konstruksiyalash hamda
diagnostik rubrika loyihalashdan foydalanildi. Natijada kreativ fikrlashni darsga tayyorlashning to‘rt blokli modeli (motivatsion
muammo, divergent ishlab chiqish, matnni kreativ qayta ishlash, metakognitiv refleksiya) hamda uch darajali
topshiriqlar tizimi (reproduktiv–produktiv–kreativ) taklif etildi. Xulosa sifatida kreativ fikrlashga yo‘naltirilgan tayyorgarlik
o‘qish savodxonligi va nutqiy kompetensiyani bir vaqtda rivojlantirishi, dars samaradorligini oshirishi hamda kompetensiyaviy
talablar bilan metodik moslikni ta’minlashi asoslandi.