Bo‘lajak nemis tili o‘qituvchilarida til ko‘nikmalarini rivojlantirishning lingvokognitiv asoslari va lingvodidaktik qiyinchiliklari
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.22751350Аннотация
Mazkur maqolada bo‘lajak nemis tili o‘qituvchilarining tinglab tushunish, gapirish, o‘qish va yozish ko‘nikmalarini
rivojlantirishning ilmiy-metodik, lingvokognitiv va lingvodidaktik asoslari tizimli tahlil qilingan. Tadqiqot maqsadi
to‘rt til ko‘nikmasini alohida amallar yig‘indisi emas, balki integrativ kasbiy-nutqiy qobiliyat sifatida tavsiflovchi nazariy
model yaratish va ularning rivojlanishiga to‘sqinlik qiluvchi qiyinchiliklar tipologiyasini aniqlashdan iborat. Tadqiqotda ilmiy
adabiyotlarni tizimli sharhlash, qiyosiy-tipologik tahlil va modellashtirish metodlaridan foydalanildi. Natijada to‘rt ko‘nikmaning
olti komponentli (akustik-grafik kodlash, kognitiv-protsessual qayta ishlash, matniy-diskursiv tashkil etish, strategik-
metakognitiv boshqaruv, sotsiomadaniy-pragmatik moslashtirish, kasbiy-metodik refleksiya) integrativ lingvokognitiv
modeli ishlab chiqildi hamda lingvodidaktik qiyinchiliklarning to‘qqiz yo‘nalishli tipologiyasi va besh bosqichli diagnostika
algoritmi taklif etildi. Maqola xulosalari bo‘lajak nemis tili o‘qituvchilarini kasbiy tayyorlash dasturlarini takomillashtirishda
amaliy ahamiyatga ega.
Ключевые слова
til ko‘nikmalari, nemis tili, bo‘lajak o‘qituvchi, lingvokognitiv model, lingvodidaktik qiyinchilik, tinglab tushunish, gapirish, o‘qish, yozish, kasbiy tayyorgarlikБиблиографические ссылки
1. Begmatov Q.M. Filologik oliy ta’lim muassasalarida ikkinchi chet tili bo‘yicha o‘qituvchilarning kasbiy kompetensiyalarini
shakllantirish (nemis tili misolida): pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi. – Samarqand,
2023.
2. Jalolov J.J. Chet til o‘qitish metodikasi. – Toshkent: O‘qituvchi, 2012. – 432 b.
3. Маҳкамова Г.Т. Формирование межкультурной компетенции студентов филологического вуза (английский
язык): автореф. дисс. док. пед. наук. – Ташкент, 2011. – 47 с.
4. Saidaliyev S. Chet til o‘qitish metodikasidan ocherklar. – Namangan: Namangan nashriyoti, 2004. – 238 b.
5. Safarov Sh. Kognitiv tilshunoslik. – Jizzax: Sangzor, 2006. – 92 b.
6. Xamraxodjayeva S.J. Iqtisodiyot yo‘nalishi talabalariga nemis tilini o‘qitishda ijodiy yozish ko‘nikmalarini takomillashtirish
usullari: pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi. – Toshkent, 2025.
7. Xasanova O.Q. Bo‘lajak nemis tili o‘qituvchilarida xatolarni bartaraf etishda metakognitiv kompetentlikni rivojlantirish
texnologiyasi: pedagogika fanlari doktori (DSc) dissertatsiyasi. – Farg‘ona, 2025.
8. Yakubbayev M.M. Nemis tilini o‘qitish jarayonida talabalarda lingvomadaniy kompetentlikni rivojlantirish metodikasi:
pedagogika fanlari doktori (DSc) dissertatsiyasi. – Namangan, 2025.
9. Ballweg S., Drumm S., Hufeisen B., Klippel J., Pilypaitytė L. Wie lernt man die Fremdsprache Deutsch? Deutsch
Lehren Lernen 2. – München: Klett-Langenscheidt, 2013.
10. Council of Europe. Common European Framework of Reference for Languages: Learning, Teaching, Assessment –
Companion Volume. – Strasbourg: Council of Europe Publishing, 2020. – 280 p.
11. de Beaugrande R.-A., Dressler W.U. Introduction to Text Linguistics. – London; New York: Longman, 1981. – 270 p.
12. Dörnyei Z. The Psychology of the Language Learner: Individual Differences in Second Language Acquisition. –
Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum Associates, 2005. – 270 p.
13. Field J. Listening in the Language Classroom. – Cambridge: Cambridge University Press, 2008. – 352 p.
14. Flower L., Hayes J.R. A Cognitive Process Theory of Writing // College Composition and Communication. – 1981. –
Vol. 32, No. 4. – P. 365–387.
15. Funk H., Kuhn C., Skiba D., Spaniel-Weise D., Wicke R.E. Aufgaben, Übungen, Interaktion. Deutsch Lehren Lernen
4. – München: Klett-Langenscheidt, 2014.
16. Goh C., Vandergrift L. Teaching and Learning Second Language Listening: Metacognition in Action. – 2nd ed. – New
York: Routledge, 2022. – 296 p.
17. Grabe W., Yamashita J. Reading in a Second Language: Moving from Theory to Practice. – 2nd ed. – Cambridge:
Cambridge University Press, 2022. – 604 p.
18. Halliday M.A.K., Hasan R. Cohesion in English. – London: Longman, 1976. – 374 p.
19. Hirvela A. Connecting Reading and Writing in Second Language Writing Instruction. – Ann Arbor: University of Michigan
Press, 2004. – 223 p.
20. Hyland K. Second Language Writing. – 2nd ed. – Cambridge: Cambridge University Press, 2019. – 303 p.
21. Kern R. Literacy and Language Teaching. – Oxford: Oxford University Press, 2000. – 358 p.
22. Kintsch W. Comprehension: A Paradigm for Cognition. – Cambridge: Cambridge University Press, 1998. – 461 p.
23. Kramsch C. Context and Culture in Language Teaching. – Oxford: Oxford University Press, 1993. – 293 p.
24. Levelt W.J.M. Speaking: From Intention to Articulation. – Cambridge, MA: MIT Press, 1989. – 566 p.
25. Oxford R.L. Teaching and Researching Language Learning Strategies: Self-Regulation in Context. – 2nd ed. – New
York: Routledge, 2017. – 396 p.
26. Selinker L. Interlanguage // International Review of Applied Linguistics in Language Teaching. – 1972. – Vol. 10, No.
3. – P. 209–231.
27. Skehan P. A Cognitive Approach to Language Learning. – Oxford: Oxford University Press, 1998. – 324 p.
28. Sweller J. Cognitive Load During Problem Solving: Effects on Learning // Cognitive Science. – 1988. – Vol. 12, No.
2. – P. 257–285.
Загрузки
Опубликован
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 «Maktabgacha va maktab ta’limi» jurnali

Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.
