NUTQ KAMCHILIKLARI MAVJUD O‘QUVCHILARNI INKLYUZIV SINFDA DIFFERENSIAL TA’LIM TEXNOLOGIYALARI ORQALI RIVOJLANTIRUVCHI METODIK TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.23384791Аннотация
Mazkur maqolada nutqida kamchiliklari bo‘lgan boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining inklyuziv ta’lim sharoitida nutqiy rivojlanishini ta’minlashga qaratilgan differensial ta’lim texnologiyalarining nazariy-metodik asoslari tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy muammosi o‘quvchilarning nutqiy ehtiyojlari, til kompetensiyasi, ta’limiy imkoniyatlari va kommunikativ faoliyatidagi individual farqlarni hisobga olgan holda o‘qitish jarayonini tashkil etishdan iborat. Maqolada differensial yondashuvning diagnostik, mazmuniy, protsessual, kommunikativ va korreksion komponentlari o‘zaro bog‘liq tizim sifatida yoritiladi. Shuningdek, nutqiy qiyinchiliklarni aniqlash, o‘quv materialini moslashtirish, individual va kichik guruhli topshiriqlarni uyg‘unlashtirish, logoped va boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi hamkorligini yo‘lga qo‘yish hamda natijalarni dinamik kuzatish mexanizmlari taklif etiladi. Maqola ilmiy adabiyotlar tahliliga asoslangan bo‘lib, undagi metodik tizim mualliflik taklifi sifatida bayon qilinadi; uning samaradorligi alohida tajriba-sinov ishlari orqali tekshirilishi lozim.Ключевые слова
nutqiy kamchiliklar, inklyuziv ta’lim, differensial ta’lim, metodik tizim, individual ta’lim ehtiyoji, logopedik yordam, nutqiy rivojlanish, kommunikativ kompetensiya, pedagogik diagnostika, korreksion ta’limБиблиографические ссылки
1. American Speech-Language-Hearing Association (ASHA). Spoken Language Disorders. Practice Portal. URL: https:// www.asha.org/practice-portal/clinical-topics/spoken-language-disorders/
2. Deunk, M. I., Smale-Jacobse, A. E., de Boer, H., Doolaard, S., Bosker, R. J. Effective Differentiation Practices: A Systematic Review and Meta-analysis of Studies on the Cognitive Effects of Differentiation Practices in Primary Education. Educational Research Review. 2018. Vol. 24. P. 31–54. DOI: https://doi.org/10.1016/j.edurev.2018.02.002
3. Education Endowment Foundation. Special Educational Needs in Mainstream Schools: Guidance Report. URL: https:// educationendowmentfoundation.org.uk/education-evidence/guidance-reports/send/
4. Steele, S. C., Mills, M. T. Vocabulary Intervention for School-age Children with Language Impairment: A Review of Evidence and Good Practice. Child Language Teaching and Therapy. 2011. Vol. 27, No. 3. P. 354-370. DOI: https:// doi.org/10.1177/0265659011412247
5. Ansari, R., Chiat, S., Cartwright, M., Herman, R. Vocabulary Interventions for Children with Developmental Language Disorder: A Systematic Review. Frontiers in Psychology. 2025. Vol. 16. Article 1517311. DOI: https://doi.org/10.3389/ fpsyg.2025.1517311
6. Cirrin, F. M., Gillam, R. B. Language Intervention Practices for School-Age Children with Spoken Language Disorders: A Systematic Review. Language, Speech, and Hearing Services in Schools. 2008. Vol. 39, No. 1. P. S110-S137. DOI:
7. Armstrong, R., Schimke, E., Ziegenfusz, S., Faragher, R., Scarinci, N. Effective Whole Class Oral Language Interventions and Strategies for Students with Developmental Language Disorder: A Systematic Review. International Journal of Disability, Development and Education. 2026. DOI: https://doi.org/10.1177/23969415261457433
8. Mo‘minova, L. R., Ayupova, M. Y., Nurkeldiyeva, D. A., & Qalibayeva, X. (2016). Maxsus pedagogika. - Toshkent: Noshir, 2016. - 128 b. Noshir.
9. Ayupova, M. Y. (2007). Logopediya. - Toshkent: O‘zbekiston faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti, 2007. - 560 b. O‘zbekiston faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti.
10. Mo‘minova, L. R., & Ayupova, M. Y. (2005). Logopediya (maxsus kurs). - Toshkent: Toshkent davlat pedagogika universiteti, 2005. Toshkent davlat pedagogika universiteti.
11. Mo‘minova, L. R., & Shomahmudova, R. Sh. (1993). Bolalar nutqidagi nuqsonlar va ularni bartaraf etish. - Toshkent: O‘qituvchi, 1993. O‘qituvchi.
12. Rahmonova, V. S. (2004). Maxsus pedagogika. - Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot, 2004. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot.
13. Po‘latova, P. M., & Nurmuhamedova, L. Sh. (2014). Maxsus pedagogika asoslari. - Toshkent: O‘zbekiston faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti, 2014. O‘zbekiston faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti.
14. Hamidova, M. U. (2018). Maxsus pedagogika. - Toshkent: Fan va texnologiya, 2018. Fan va texnologiya.
15. Tolipov O‘., Ro‘ziyeva D. Pedagogik texnologiyalar va pedagogik mahorat. - Toshkent: Innovatsiya-Ziyo, 2019. - 276 b.
16. Qodirova, F. U. (2022). Inklyuziv ta’lim: nazariya va amaliyot. - 2022. Nashriyot va sahifa ma’lumotlarini foydalanilayotgan nusxadan tekshiring.
17. O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni. - O‘RQ–637-son, 2020-yil 23-sentabr.
18. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 13-oktabrdagi PQ-4860-son qarori. Alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarga ta’lim-tarbiya berish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida.
19. Shomaxmudova, R. Sh. (2002). To‘g‘ri talaffuzga o‘rgatish va nutq o‘stirish. - Toshkent: O‘zinkomsentr, 2002. O‘zinkomsentr.
20. Ahmedova, Z. M., Ayupova, M. Y., & Hamidova, M. P. (2013). Logopedik o‘yin. - Toshkent: O‘zbekiston faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti, 2013. AKTABGACHA VA AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTAB TA’LIMI 13.00.00 Pedagogika fanlari 13.00.01 Pedagogika nazariyasi. Pedagogik ta’limotlar tarixi 13.00.02 Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (sohalar bo‘yicha) 13.00.03 Maxsus pedagogika 13.00.04 Jismoniy tarbiya va sport mashg‘ulotlari nazariyasi va metodikasi 13.00.05 Kasb-hunar ta’limi nazariyasi va metodikasi 13.00.06 Elektron ta’lim nazariyasi va metodikasi (ta’lim sohalari va bosqichlari bo‘yicha) 13.00.07 Ta’limda menejment 13.00.08 Maktabgacha ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi 13.00.09 Ijtimoiy pedagogika 07.00.00 Tarix fanlari 19.00.00 Psixologiya fanlari 01.00.00 Fizika-matematika fanlari 02.00.00 Kimyo fanlari 03.00.00 Biologiya fanlari 09.00.00 Falsafa fanlari 10.00.00 Filologiya fanlari 11.00.00 Geografiya fanlari AKTABGACHA VA AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTAB TA’LIMI Mas’ul muharrir: Ramzidin Ashurov. O‘zbekiston faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti.
Загрузки
Опубликован
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 «Maktabgacha va maktab ta’limi» jurnali
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.
Как цитировать
Страницы
Цитирование